سیروس شمیسا

سیروس شمیسا

سیروس شمیسا، محقق، نویسنده و استاد دانشگاه، در 29 فروردین 1327 در رشت، در خانواده‌ای فرهنگی به دنیا آمد. پدر و مادرش از معلمین دبیرستان بودند. از همان زمان علاقه به ادبیات در او شکل گرفت. برای تحصیل در دانشگاه در رشته پزشکیِ دانشگاه شیراز پذیرفته شد و چند سالی پزشکی خواند. اما علاقه‌ و دغدغه‌اش درباره‌ی ادبیات سبب شد تا رشته پزشکی را رها کند و به کارشناسی ادبیات فارسی تغییر رشته دهد. لیسانسش را از همان دانشگاه شیراز گرفت. در این دوران در کلاس‌های مسعود فرزاد شرکت می‌کرد. همچنین از کلاس‌های مدرسین آمریکایی و زبان انگلیسی بهره می‌گرفت؛ تجربه‌هایی که مهارت‌های او را در زبان و ادبیات انگلیسی و ترجمه تقویت کرد و بروز داد.
  • به کوشش عاطفه صابونی

سیروس شمیسا، محقق، نویسنده و استاد دانشگاه، در 29 فروردین 1327 در رشت، در خانواده‌ای فرهنگی به دنیا آمد. پدر و مادرش از معلمین دبیرستان بودند. از همان زمان علاقه به ادبیات در او شکل گرفت. برای تحصیل در دانشگاه در رشته پزشکیِ دانشگاه شیراز پذیرفته شد و چند سالی پزشکی خواند. اما علاقه‌ و دغدغه‌اش درباره‌ی ادبیات سبب شد تا رشته پزشکی را رها کند و به کارشناسی ادبیات فارسی تغییر رشته دهد. لیسانسش را از همان دانشگاه شیراز گرفت. در این دوران در کلاس‌های مسعود فرزاد شرکت می‌کرد. همچنین از کلاس‌های مدرسین آمریکایی و زبان انگلیسی بهره می‌گرفت؛ تجربه‌هایی که مهارت‌های او را در زبان و ادبیات انگلیسی و ترجمه تقویت کرد و بروز داد. شمیسا سپس دوره‌های فوق‌لیسانس و دکترا را در دانشگاه تهران خواند و در سال 1357 از رساله‌ی دکترایش نزد دکتر خانلری دفاع کرد. در همان سال با راهنمایی دکتر خانلری کتاب «تلمیحات» را در شصت صفحه انتشار داد.

بعد از اتمام تحصیلات دانشگاهی به تحصیلِ دروس حوزوی پرداخت و نزد دکتر سید جعفر سجادی کتبی مثلِ شرح منظومه، رسائل، قوانین، جواهر النضید و ... را خواند. در سال‌های بعد، عضو گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی شد، و تاکنون به عنون استاد در این دانشگاه مشغول تدریس است.

سیروس شمیسا در حوزه‌ی تئوری و نظریه در ادبیات و زبان فارسی آثار نوین و ارزشمندی تألیف کرده است. کتاب «شاهد و شاهدبازی در ادبیات فارسی» از جمله کتاب‌های بحث‌ برانگیزی است در سال 81 چاپ شد اما خیلی زود از بازار جمع و چاپ آن ممنوع شد. شمیسا در این کتاب به طور مفصل و با اسناد ادبی به مسئله‌ی معشوق مرد در زبان فارسی پرداخته و گستردگی این موضوع در ادب فارسی را نشان داده است.

از دیگر کتبِ راهبردیِ او که در دانشگاه‌ها تدریس می‌شود، می‌توان به کتاب‌های «نقد ادبی»، «انواع ادبی» و مجموعه چهار جلدیِ «سبک شناسی» اشاره کرد. شمیسا در این کتاب‌ها با استفاده از زبانی ساده، آکادمیک و قابل فهم، در تقسیم‌بندی‌های علمی و دقیق، به تشریح موضوعات ادبیِ کلیدی و کاربردی‌ پرداخته است. جالب آن‌که بسیاری از این کتاب‌ها در دوره‌ای نگاشته شده است که پیش از آن کتابی مستند درباره‌ی آن موضوع نوشته نشده بوده است. برای مثال کتاب «سیر رباعی»، کتاب جامعی ست که پیش از چاپ آن جز چند مقاله در زمینه‌ی رباعی، کتابی منتشر نشده بود. مجموعه چهار جلدی سبک شناسی نیز از کتاب‌های ارزشمند چه در حوزه‌ی شعر و چه نثر و داستان فارسی است. در جلد اول آن، «کلیات سبک‌شناسی»، خواننده ابتدا با مفاهیم و نظریات سبک‌شناسی آشنا می‌شود و سپس شرحِ روش و عناصر سبک‌شناسی با توجه به ادبیات فارسی، می‌آید. جلد دوم و سوم به ترتیب «سبک شناسی شعر» و «سبک شناسی نثر»، با نگاهی دقیق‌تر در حوزه‌ی شعر و نثر در دوره‌های مختلف ادبیات فارسی و تحلیل عناصر سبکیِ هر دوره تا دوره‌ی معاصر پیش می‌آید و چشم‌اندازی جامع در نظر می‌آورد. و جلد چهارم کتابی حاوی تمرینات عملی در مورد سبک‌شناسی است. کتاب «آشنایی با عروض و قافیه» نیز با بهره‌گیری از مباحث نوین زبان‌شناسی و رویکردی نوین به تحلیل عروض و قافیه شعر فارسی در گونه‌های مختلف شعر پرداخته است.

از نقدها و تحلیل‌های برجسته‌ی شمیسا در قالب کتاب، نیز می‌توان از کتاب «داستان یک روح» اسم برد. کتابی که به تشریح و تحلیل روانکاوانه‌ی بوف کورِ هدایت از منظر روانشناسیِ یونگ می‌پردازد. شمیسا در این کتاب مهارتش را در نقد روانشناسانه‌ی ادبیات داستانی ایران نشان داده و توانسته نمونه‌ای عالی از چنین نقدی را پیش روی خواننده بگذارد؛ نمونه‌ای که برای علاقمندان به نگارش نقد و تحلیل داستان فارسی بسیار مفید خواهد بود. همچنین کتاب «شاهِ نامه‌ها» از کتاب‌های او درباره‌ی شاهنامه‌ی فردوسی است که با دیدگاهی تاریخی و تطبیقی به تشریح داستان‌های شاهنامه و اساطیر آن دست زده است، کتابی که از تازه‌ترین کتاب‌های تألیفی شمیسا است و در سال 96 منتشر شد.

سیروس شمیسا در کنار تحقیق و پژوهش و تدریس، به نوشتن داستان و رمان نیز مشغول است. «سیروس در اعماق»، «مونسون»، «ماه در پرونده» و «آینه و چند داستان دیگر» رمان و داستان‌های نگارشیِ او را شکل داده‌اند. بسیاری از داستان‌های شمیسا تاثیر روانشناسی و نظریات یونگ را در خود دارند، تا جایی که به نظر می‌رسد او تصمیم دارد تا نظریات یونگ را در قالبی داستانی و شرح احوالیِ خود به تصویر کشد. همچنین موضوعات ماورالطبیعه و اندیشه‌های عارفانه و اساطیری درباره‌ی مرگ، زندگی و رمز و راز حیات از مضامین داستان‌های او به عنوان یک نویسنده است.

دکتر سیروس شمیسا حدود چهل سال است که در کلاس‌های دانشگاه‌های متعدد، به طور حضوری مشغول تدریس بوده و علاوه بر آن با تألیف چهل و اندی کتاب در حوزه‌های نظریه و نقد ادبی و آثار ترجمه‌ای و تالیفیِ داستانی تاثیر معنوی گسترده‌ای بر جریان ادبی و نقد داشته است.

  • آثار
  • آثار پژوهشی و نقد

نقد ادبی- نشر میترا

انواع ادبی- نشر میترا

مکتب‌های ادبی- قطره

کلیات سبک شناسی- نشر میترا

سبک شناسی شعر- نشر میترا

سبک شناسی نثر- نشر میترا

تاریخ تطور نثر فارسی- سمت

فرهنگ عروضی- نشر علم

آشنایی با عروض و قافیه- نشر میترا

راهنمای ادبیات معاصر (شرح و تحلیل گزیده شعر نو فارسی)- نشر میترا

بدیع- نشر میترا

معانی- نشر میترا

بیان- نشر میترا

بیان و معانی- نشر میترا

نگاهی تازه به بدیع- نشر میترا

عروض و قافیه- پیام نور

سیر رباعی- نشر علم

سیر غزل در شعر فارسی- نشر علم/ نشر میترا

شاهِ نامه‌ها- نشر هرمس

یادداشت‌های حافظ- نشر میترا

فرهنگ تلمیحات ( اشارات اساطیری، داستانی، تاریخی و مذهبی در ادبیات فارسی)- نشر میترا

فرهنگ اشارات- میترا

طرح اصلی رستم و اسفندیار- نشر میترا

مولانا و چند داستان مولوی- نشر قطره

گزیده غزلیات مولوی- نشر قطره

گزیده منطق الطیر عطار- نشر قطره

نگاهی به سپهری- صدای معاصر

نگاهی به فروغ فرخزد- نشر مروارید

داستان یک روح- نشر فردوس

شاهدبازی در ادبیات فارسی

  • آثار ترجمه

یونگ می‌گوید ( مصاحبه‌ها و دیدارها)- نشر قطره

با یونگ و هسه- میگوئل سرانو- نشر میترا

عشق جادویی-میگوئل سرانو- نشر میترا

المعجم فی معاییر الاشعار العجم- شمس الدین محمد بن قیس الرازی- نشر علم

  • آثار داستانی

مونسون- نشر علم

سیروس در اعماق- نشر میترا

آینه و چند داستان دیگر-نشر میترا

ماه در پرونده- نشر میترا

اخبار باغ‌های بزرگ- نشر میترا

نزدیک دورها- نشر میترا

  • مجموعه شعر

زندانی نای-نشر علم

زندگانی قدیمی ست- نشر علم