مهستی بحرینی

مهستی بحرینی

مهستی بحرینی، مترجم و شاعر، متولد 1317 در شهر آمل است. پدرش که اهل شعر و ادب بود و آرزو داشت دخترش شاعر شود، نامش را به یاد مهستی گنجوی، شاعره‌ی قرن ششم، انتخاب کرد. اما پدر خیلی زود فوت کرد. با این‌حال علاقه به شعر و شاعری در نهادِ مهستی ماند. در دوران تحصیل در انشاء و زبان انگلیسی مهارت داشت و گاهی نیز شعر می‌سرود. مهستی جوان تحصیلات دانشگاهی‌اش را در رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شروع کرد و از دانش‌اندوزی نزد اساتیدی چون محمد معین، ناتل خانلری و فروزانفر بهره برد و در نهایت مدرک دکترایش را در رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران گرفت. پس از دوره‌ی لیسانس در کتابخانه ملی مشغول به کار شد.
  • به کوشش عاطفه صابونی

مهستی بحرینی، مترجم و شاعر، متولد 1317 در شهر آمل است. پدرش که اهل شعر و ادب بود و آرزو داشت دخترش شاعر شود، نامش را به یاد مهستی گنجوی، شاعره‌ی قرن ششم، انتخاب کرد. اما پدر خیلی زود فوت کرد. با این‌حال علاقه به شعر و شاعری در نهادِ مهستی ماند. در دوران تحصیل در انشاء و زبان انگلیسی مهارت داشت و گاهی نیز شعر می‌سرود. مهستی جوان تحصیلات دانشگاهی‌اش را در رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شروع کرد و از دانش‌اندوزی نزد اساتیدی چون محمد معین، ناتل خانلری و فروزانفر بهره برد و در نهایت مدرک دکترایش را در رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران گرفت. پس از دوره‌ی لیسانس در کتابخانه ملی مشغول به کار شد. در اینجا بود که آشنایی با خانمی فرانسوی زبان سبب گرایش و علاقه‌ی بحرینی به این زبان شد و آن همکار در آموختن فرانسوی به او کمک بسیار کرد. در طی این سال‌ها شغل‌های اداری و تدریس را تجربه کرد. در سال 1350، در سن سی و سه سالگی برای گذراندن یک دوره‌ی آموزشی یک ساله به فرانسه رفت؛ اقامتی که تسلط و تبحر او در زبان فرانسوی را تقویت کرد. مدتی نیز در دانشگاه تونس تدریس کرد و سپس به ایران برگشت و تقاضای بازنشستگی کرد. از این دوران بود که به ترجمه به طور جدی و پیگیر پرداخت. اگرچه خواست قلبی او این بود که پیشتر از اینها به ترجمه مشغول شود، اما این فرصت بعد از بازنشستگی‌اش پیش آمد. اولین ترجمه‌های او از رمان‌های فرانسوی زبان بود که به انتخاب خودش صورت گرفت. «زمستان سخت» نوشته‌ی اسماعیل کاداره و «یک زن» اثر آن دلبه. اما فضای فرهنگی دهه‌ی شصت و انتظار بیش از اندازه‌ی بحرینی برای انتشارِ ترجمه‌هایش، او را از ترجمه‌ی رمان سرخورده کرد. اگرچه پس از چاپ و انتشارِ کتابِ کاداره در سال 1374، واکنش منتقدان و مترجمانی چون ابوالحسن نجفی و رضا سیدحسینی، امیدبخش بود. در واقع نجفی به مدیر انتشارات نیلوفر توصیه کرد که باز هم به بحرینی پیشنهاد ترجمه‌ی کتاب بدهد. پس از آن، به پیشنهاد دوستان به ترجمه‌ی آثار شرق‌شناسان روی آورد. کتاب‌های «شکل‌گیری زبان فارسی» و «دستور زبان فارسی» نوشته‌ی ژیلبر لازار هم به رشته‌ی تحصیلی او مربوط بود و هم از کتب مرجع زبان فارسی به شمار می‌رفت.

بعدها کتاب‌های مهم دیگری چون «هستی و نیستی» ژان پل سارتر، «عصیانگر» و «اسطوره‌ سیزیف» آلبر کامو، «سوءتفاهم» سیمون دوبوار، «اعترافات» ژاک ژان روسو، «ترجیع گرسنگی» ژان ماری لوکلزیو، «عارف جان سوخته: شرح حال مولانا» نهال تجدد و ده‌ها کتاب دیگر را ترجمه می‌کند. ترجیح مهستی بحرینی بیشتر بر ترجمه از آثاری ست که زبان اصلی‌شان فرانسوی است اگرچه گاهی نیز به اجبار از زبان واسطه ترجمه کرده است. همچنین از ترجمه‌ی کتاب‌هایی که قبلاً توسط دیگر مترجمان به فارسی برگردانده شده باشند، پرهیز می‌کند؛ مگر اینکه سال‌های زیادی از ترجمه‌ی پیشین گذشته باشد. او در انتخاب کتاب‌ها از پیشنهاد دوستان و انتشارات استفاده می‌کند ولی در هر حال مطالعه‌ و گزینشِ خودش برای ترجمه نظر نهایی را می‌سازد؛ و در گزینش، جایزه و شهرت نویسنده تاثیری ندارد بلکه اهمیت و اندیشه‌ای که آن کتاب به دنیا افزوده برای او مهم است.

بحرینی در ترجمه همانقدر که به متحوا و معنای متن توجه دارد، سبک و زبان متن را نیز مدنظر قرار می‌دهد. از نظر او در مواجهه با هر متنی باید زبانی متفات و مناسبِ متن اصلی را انتخاب کرد. زبان ترجمه‌ی بحرینی زبانی روان و یکدست است؛ زبانی که سعی دارد مطلب را روشن و واضح و به دور از هر نوع پیچیدگی و مغلق‌نویسی به خواننده برساند. اما این دلیل نمی‌شود تا ترجمه‌‌های او به متن وفادار نباشد. جرح و تعدیل‌های بحرینی در زبان ترجمه به گونه‌ای ست در درجه‌ی اول معنا و سبک حفظ شود، و با توجه به این‌ها، اگر جایی لازم باشد برای نزدیک‌تر کردن خواننده به متن از معادل‌های فارسی بهره گرفته شود. اما در اینجا نیز دقت و مهارت بحرینی به عنوان مترجم بروز پیدا کرده است. چرا که از یک سو معادلی برآمده از زبانِ فارسی انتخاب می‌کند و از سوی دیگر از دامِ «تعصب‌های فارسی سره ‌نویسی» پرهیز می‌کند. در حقیقت بحرینی چه در مصاحبه‌هایش و چه در ترجمه‌هایش بیان کرده که در ترجمه هم باید به سبکِ زبانِ متن اصلی توجه داشت و هم به ظرفیت‌های زبانِ مقصد و نیز خوانندگان. اگر متن اصلی، زبانی امروزی دارد، در ترجمه‌ی فارسی نیز باید زبانِ زنده‌ی فارسی و اصطلاحاتش را به کار برد. و اگر متن اصلی زبانی ثقیل و کلاسیک دارد در ترجمه نیز باید از دستور زبان و لغات کلاسیک فارسی استفاده کرد اما این به آن معنا نیست که تعصب‌های پارسی‌نویسی و پرهیز از لغات عربی و غیرپارسی باعث بشود که خواننده از درک متن باز بماند و خودِ ترجمه به ترجمه‌ی دومی نیاز داشته باشد. بحرینی معتقد است که ترجمه‌ی خوب ترجمه‌ای ست که بوی ترجمه ندهد، به معنای دیگر ترجمه‌ای با نزدیکترین زبانِ ممکن به زبانِ نویسنده و در اینجا مترجمانی چون ابوالحسن نجفی، نجف دربابندری، به‌آذین و بدیعی را مؤثر و سرآمد می‌داند. به عقیده‌ی او چنین ترجمه‌ای در سایه‌ی توجه به زبان مبدا و مقصد حاصل می‌شود؛ هم تسلط بر زبان اصلی و ساختار نحوی و دستوری آن و هم تسلط بر زبان مقصد؛ اینکه ساختار نحویِ زبان مبدا دست و پای مترجم را نبندد و بومی‌سازیِ افراطی نیز فضایِ متن اصلی را مخدوش نکند. و اینجا هنر و حوصله‌ی مترجم به عنوان یک هنرمند در پردازش زبان، فضا، و سبکِ متن اهمیت و بروز پیدا می‌کند.

مهستی بحرینی هم‌اکنون در مهرشهر کرج زندگی می‌کند و در کنار ترجمه، تا به حال دو مجموعه شعر با عنوان «دیدار با روشنایی» و «در کسوت ابر» از او چاپ شده است.

  • آثار
  • ترجمه

اعترافات، ژان-ژاک روسو، تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۸۴

مائده‌های زمینی و مائده‌های تازه، آندره پل گیوم ژید

عصیانگر، آلبر کامو، تهران: انتشارات نیلوفر

اسطوره سیزیف، آلبر کامو ، انتشارات نیلوفر

یک زن: سرگذشت کامی کلودل پیکرتراش، آن دلبه، تهران: انتشارات نیلوفر

عارف جان سوخته: شرح حال مولانا، نهال تجدد، تهران: انتشارات نیلوفر

دگرگونی، میشل بوتور، تهران: انتشارات نیلوفر

دستور زبان فارسی معاصر، ژیلبر لازار، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۴

شکل‌گیری زبان فارسی، ژیلبر لازار، تهران: انتشارات هرمس، ۱۳۸۴

ترجیع گرسنگی، ژان ماری گوستاو لوکلزیو، تهران: انتشارات نیلوفر

سوءتفاهم در مسکو، سیمون دوبووار، تهران: انتشارات نیلوفر

از کتاب رهایی نداریم، گفتگوی اومبرتو اکو و ژان-کلود کریر (درباره ارزش کتاب کاغذی)، تهران: انتشارات نیلوفر

کوهسار جان، گائو شینگ جیان، تهران: انتشارات نیلوفر

در پی مولانا، نهال تجدد، تهران: انتشارات نیلوفر

هستی و نیستی، ژان پل سارتر ، انتشارات نیلوفر

سوییت فرانسوی، ایرن نمیروفسکی، انتشارات نیلوفر

شغل پدر، سرژ شالاندون، انتشارات نیلوفر

تاریخچه رمان پلیسی، فریدون هویدا، انتشارات نیلوفر

تئاتر وجود ندارد، ژاک نیشه، انتشارات فرهنگ جاوید

آقای رؤیا، روبر پنژه، انتشارات نیلوفر

اندره ژید، کلود مارتن، نشر پارسه

به امید دیدار در آن دنیا، پیر لومتر، انتشارات ماهی‏، ۱۳۹۶.

  • تالیفی

روز مادر: مجموعه ای از بهترین قطعات نظم و نثر فارسی و ادبیات جهان درباره مادر

دیدار با روشنایی (مجموعه اشعار): انتشارات نیلوفر

برچسبها