احمد دهقان

احمد دهقان

احمد دهقان، نویسنده و پژوهشگر، سال‌هاست که نویسنده‌ی داستان‌های جنگ ایران و عراق است. او در سال 1345 در کرج به دنیا آمد. خانواده‌اش اصالتی یزدی دارند. نوجوان بود که انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ اتفاق افتاد. در آن دوره او که پانزده سال داشت راهیِ جبهه‌های جنگ شد و در چندین عملیات نیز شرکت کرد. خودِ او بهترین دوران زندگی‌اش را دوره‌ی نوجوانی و تجربه‌ی حضور در جنگ می‌داند؛ فرصتی که به گمانِ او به هم‌نسل‌هایش داده شده و خیلی‌ها از درکِ چنین فضایی بازمانده‌اند. در مدت حضور در جبهه گهگاهی چیزهایی می‌نوشت و درباره‌ی جبهه و عملیات‌ها و ... یادداشت می‌کرد؛ اما نه به قصد نوشتن داستان و نویسنده شدن، بلکه برای خودش.
  • به کوشش عاطفه صابونی

احمد دهقان، نویسنده و پژوهشگر، سال‌هاست که نویسنده‌ی داستان‌های جنگ ایران و عراق است. او در سال 1345 در کرج به دنیا آمد. خانواده‌اش اصالتی یزدی دارند. نوجوان بود که انقلاب اسلامی و پس از آن جنگ اتفاق افتاد. در آن دوره او که پانزده سال داشت راهیِ جبهه‌های جنگ شد و در چندین عملیات نیز شرکت کرد. خودِ او بهترین دوران زندگی‌اش را دوره‌ی نوجوانی و تجربه‌ی حضور در جنگ می‌داند؛ فرصتی که به گمانِ او به هم‌نسل‌هایش داده شده و خیلی‌ها از درکِ چنین فضایی بازمانده‌اند. در مدت حضور در جبهه گهگاهی چیزهایی می‌نوشت و درباره‌ی جبهه و عملیات‌ها و ... یادداشت می‌کرد؛ اما نه به قصد نوشتن داستان و نویسنده شدن، بلکه برای خودش.

احمد دهقان، بعد از پایان جنگ در سال 1368، فرصت پیدا می‌کند تا به تحصیل در دانشگاه بپردازد. ابتدا رشته‌ی مهندسی برق را انتخاب می‌کند اما چند سال بعد این رشته را رها می‌کند و به تحصیل در رشته‌ی علوم اجتماعی و ارتباطات روی می‌آورد. و سپس مدرک فوق‌لیسانسش را در رشته‌ی مردم‌شناسی می‌گیرد. در طی این سال‌ها نیز با مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه‌ی هنری همکاری داشته است.

او از سال 72 نوشتن داستان و رمان در حوزه‌ی جنگ و دفاع مقدس را آغاز می‌کند. او دلیل گرایشش به داستان‌نویسی جنگ را چنین بیان می‌کند؛ «می‌‌خواستم نویسنده‌ی جنگی باشم که دیدم و به صورت واقعی از جنگ بنویسم. از آنجا که جنگ را از نزدیک دیدم، واقعیت را برای نسل‌های امروز و فردا بیان کنم. گمان می‌کردم که جنگ در حال تحریف شدن بود؛ می‌خواستم از واقعیت‌ها و سختی‌هایی که جنگ داشت بنویسم». در واقع دهقان همواره اظهار کرده که سوژه‌های غیرجنگی زیادی دارد اما فعلاً تصمیم به پرداختن و نوشتن آن‌ها ندارد. به زعم خودش، او تنها نویسنده‌ی ایرانی است که خودش و داستان‌هایش را وقف ادبیات جنگ کرده است.

اولین رمان او «سفر به گرای 270 درجه» در سال 1375 منتشر شد، رمانی که نوشتن آن یک و نیم سال طول کشید و داستان آن حولِ عملیات کربلای 5 است. دهقان در این رمان سعی داشت داستانی واقعی از جنگ بنویسد. داستانی به دور از کلیشه‌ها، شعارها، اغراق‌ها و با نگاهی انسانی به جنگ و مصائب آن. راویت دهقان از جنگ در این داستان، روایتی واقعگرا و نسبتاً خاطره‌گونه و عاری از صحنه‌های تصنعی و کلیشه است. سبک خاص و روایت واقعگرا و ویژه‌ی این رمان استقبال گسترده‌ی منتقدان و خوانندگان را به همراه آورد. به طوری‌که دو جایزه‌ را به خود اختصاص داد، «جایزه‌ی برگزیده‌ی بیست سال ادبیات پایداری» و نیز یکی از آثار برگزیده‌ی «بیست سال داستان‌نویسی» و چند سال بعد نیز به زبان انگلیسی ترجمه و منتشر شد.

نگاه دهقان به جنگ و شرایط آن، نگاهی انسانی و گاه جامعه‌شناختی است. نگاهی که حاصل تجربه‌ی نزدیک او از جنگ و واکنش‌ها در مواجهه با آن است . این نگاه در آثار بعدی او «گردان چهار نفره» ( رمانی برای رده سنی نوجوان) و «هجوم» ادامه پیدا می‌کند و در مجموعه داستان « من قاتل پسرتان هستم» به اوج می‌رسد. داستان‌های این مجموعه در سال‌های 1377 تا 1383 نوشته شده‌اند. داستان‌ها با نگاهی متفاوت به جنگ نگاشته شده و در آن به دنیای واقعی جنگیِ رزمندگان، آوارگان جنگی و خانواده‌ها پس از دوران جنگ پرداخته شده است. زندگی رزمندگان پس از پایان جنگ، عواقب و تلخی‌های جنگ برای انسان‌ها و جامعه، رنجِ جنگ، بازنمود فجایع و زشتی‌های جنگ، دلاوری‌ها و مظلومیت‌های رزمندگان، ویرانگری جنگ و تاثیرات مخرب آن بر جامعه و روان افراد از دورن‌نمایه‌های اصلیِ مجموعه‌ داستان‌های «من قاتل پسرتان هستم» می‌باشد. ویژگی‌های این چنینی کتاب باعث شد تا از یک طرف خوانندگانِ بسیاری به خاطر دید واقعگرایانه و درک عمیق و انسانیِ دهقان از جنگ این اثر را کتابی معتبر در زمینه‌ی شناخت جنگ بدانند و از طرفی دیگر بخشی از مخاطبان به رویکردِ دهقان در قبال جنگ خورده بگیرند و او را محکوم به نگاه ضدجنگ معرفی کنند. با این حال اقبال از این کتاب با گذشت سال‌ها همچنان ادامه دارد و در سال 1385 نیز مازیار میری فیلم سینمایی «پاداش سکوت» را با اقتباس از داستان کوتاه «من قاتل پسرتان هستم» ساخت؛ تولید و اکران این فیلم نیز با حواشی زیادی همراه بود. همچنین این کتاب در سال 94 به انگلیسی ترجمه شد.

احمد دهقان در کنار داستان‌‌‌نویسی بزرگسالان، به نوشتن داستان برای نوجوانان نیز علاقه دارد و تا به حال چند کتاب در زمینه‌ی جنگ برای مخاطبان نوجوان نگاشته است. از آن جمله می‌توان به کتاب‌های «گردان چهار نفره»، «بچه‌های کارون»، «دشتبان» اشاره کرد. کتاب‌هایی که با نگاهِ ویژه و عینیت‌گرای دهقان به جنگ و مسائل آن، از آثار موفق نوجوان در حوزه‌ی جنگ بوده است.

در سال‌های اخیر، احمد دهقان علاوه بر همکاری با مرکز آفرینش ادبی حوزه‌ی هنری، به عنوان کارشناس ادبی در دفتر ادبیات و هنر مقاومت نیز مشغول به خدمت است. در این سال‌ها او همت خود را در تدوین و سامان دادن به خاطرات رزمندگان و جانبازان صرف کرده. در طی این مدت کتاب‌های خاطره‌نگاریِ «ناگفته‌های جنگ- خاطرات سپهبد علی صیاد شیرازی»، «بچه‌های آوه‌زین- خاطرات فرنگیس حیدرپور»، «بچه‌های عملیات کرکوک- خاطرات یحیی نیازی»، «بچه‌های تپه سوم- خاطرات سید حمیدرضا طالقانی» و «بچه‌های کوهستان- خاطرات سید رضا موسوی» توسط نشر سوره‌ی مهر انتشار یافته است.

  • آثار

مأموریت تمام

لحظه‌های اضطراب

روزهای آخر- سوره مهر

ستاره‌های شلمچه

سفر به گرای 270 درجه- سوره مهر- 1375

گردان چهار نفره- سوره مهر- 1375

هجوم- 1378

من قاتل پسرتان هستم- افق- 1383

دشت‌بان- 1388

پرسه در خاک غریبه- نیستان- 1388

بچه های کارون- 1392

ناگفته‌های جنگ، خاطرات سپهبد علی صیاد شیرازی- سوره مهر

بچه‌های آوه‌زین، خاطرات فرنگیس حیدرپور- سوره مهر

بچه‌های عملیات کرکوک، خاطرات یحیی نیازی- سوره مهر

بچه‌های تپه سوم، خاطرات سید حمیدرضا طالقانی- سوره مهر

بچه‌های کوهستان، خاطرات سید رضا موسوی- سوره مهر