بابک احمدی

بابک احمدی

بابک احمدی، نویسنده، مترجم و پژوهشگر فلسفه، در دهم شهریور ماه 1327 در تهران به دنیا آمد. پدرش اهل کتاب، به‌ویژه کتاب‌های تاریخی بود و او را به خواندن تشویق می‌کرد.

بابک احمدی، نویسنده، مترجم و پژوهشگر فلسفه، در دهم شهریور ماه 1327 در تهران به دنیا آمد. پدرش اهل کتاب، به‌ویژه کتاب‌های تاریخی بود و او را به خواندن تشویق می‌کرد. اواسط دهه‌ی چهل برای تحصیل در دانشگاه تهران رشته‌ی علوم سیاسی را انتخاب کرد. دوره‌ای که جامعه‌ی دانشگاهی و فرهیخته‌ی ایران یکی از درخشان‌ترین دوره‌ها را می‌گذراند و تحولات امیدبخشی در وضعیت دانشگاه‌ها و گسترش فضای آکادمیک، در حال شکل‌گیری بود. احمدی در سال 1349 با مدرک لیسانس علوم سیاسی فارغ‌التحصیل شد. او برای تحصیلات عالی راهی آمریکا شد و این‌ بار در رشته‌ی فلسفه‌ی دانشگاه پنسیلوانیا مشغول به تحصیل شد. پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشدِ فلسفه، چند سالی در اروپا ماند و مطالعات شخصی‌اش را در پاریس و لندن پی گرفت؛ تا این‌که در سال 1357 به ایران بازگشت.

مطالعه و نگارش نقد در حوزه‌ی سینما و فیلم از نخستین فعالیت‌های بابک احمدی در ایران بود. همکاری با نشریات سینمایی چون مجله فیلم و نوشتن یادداشت و مقاله در نقد و معرفی کارگردانان و آثار ایران و جهان، سرآغازی بود بر پژوهش‌های گسترده‌ی او در سینمای جهان. «باد هر جا بخواهد می‌وزد: اندیشه‌ها و فیلم‌های روبر برسون» کتاب ارزشمندی در معرفیِ برسون به سینمای ایران بود که به تحلیلِ فیلم‌های او پرداخت و همزمان، از تلاش‌ها و اندیشه‌های متفاوت برسون سخن گفت؛ تلاش‌هایی که سینما را به عنوان هنری مستقل از تئاتر و عکاسی تعریف کرد و توانست امکانات خاص و مستقل سینما را از دیگر هنرها نشان دهد و صفحه‌ی مهمی در تاریخ سینما را بیافریند. چاپ کتاب «امید بازیافته: سینمای آندری تارکوفسکی» در اوایل دهه‌ی هشتاد، یک دهه پس از اوج اقبالِ تارکوفسکی در میان مخاطبانِ ایرانی سینمای جهان بود، تاثیر قابل توجهی بر سلیقه عمومی و دانش تخصصی اهالی سینما گذاشت. شرح زندگی تارکوفسکی، فضای هنری و فلسفیِ شوروی در دوره‌ی کاری‌اش، اندیشه‌های او درباره سینما و تحلیل فیلم‌های او سبب شده است تا این اثر، کتابی جامع درباره‌ی تارکوفسکی باشد.

در ادامه، کتاب «از نشانه‌های تصویری تا متن» فصل مشترکی است از دو حوزه‌ی مورد علاقه‌ی احمدی، زیبایی‌شناسی و سینما؛ که مقالات باارزشی درباره‌ی بررسی نشانه‌شناسی در عناصر مختلف سینما چون روایت، زمان، ژانر و تصویر ارائه داده است.

تدریس فلسفه، به ویژه فلسفه‌ی هنر، در دانشگاه‌هایی چون بهشتی، تهران و امیرکبیر و موسسات و انجمن‌های  مختلف از دیگر فعالیت‌های احمدی از دهه‌ی شصت به بعد بوده است. کتاب «حقیقت و زیبایی» که در سال 1374 توسط نشر مرکز به چاپ رسید، حاصل درس‌گفتارهای او در طی سالیان بوده است. «حقیقت و زیبایی» شامل 26 درس از فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی است که با پرسشِ محوریِ «نسبت هنر با حقیقت چیست؟»، به بیان و شرح دیدگاه فیلسوفان و اندیشمندان غربی به هنر و چیستیِ آن می‌پردازد. این کتاب یکی از نخستین کتاب‌ها در باب فلسفه‌ی هنر است که برای اهالی هنر و فلسفه و ادبیات، دری به سوی این موضوع گشود، تاثیری عظیم بر فضای نظریِ هنر ایران گذاشت و بستری برای گفتگو درباره‌ی زیبایی‌شناسی را فراهم کرد.

بابک احمدی پیش از آن، با انتشار کتاب «ساختار و تأویل متن» در سال 1370، یکی از کتب مرجع درباب نقد ادبی و فلسفه‌ی هنر را به جامعه‌ی هنری و ادبی ایران عرضه کرد، کتابی که تا مدت‌ها مرجع معتبری برای تدریس بوده است. «ساختار و تأویل متن» برای نخستین بار از سه نظریه‌ی ادبی جدید برای مخاطب فارسی‌زبان، سخنی نسبتاً مفصل گفته است؛ ساختارگرایی، شالوده‌شکنی و هرمنوتیک. در آن سال‌ها، این کتاب که در حدود هشتصد صفحه تنظیم شده، متفکران و نظریه‌پردازانی چون سوسور، یاکوبسن، باختین، بارت، ژنت، تودروف، لوی استراوس، دریدا، دلوز، هایدگر، هوسرل، کریستوا، گادامر، ریکور و دیگر اندیشمندان ناشناخته در ایران را معرفی کرد و شرح کوتاهی از اندیشه‌های آنان را ارائه داد. این کتاب با دارا بودن چنین ویژگی‌هایی، همچنان به عنوان کتابی برای شروع مطالعه در حوزه‌ی نقد ادبی و هنری توصیه می‌شود. با این حال، در آن زمان و در سال‌های بعد، منتقدان و متفکرانی چون مراد فرهادپور به انتقاد از کلی‌گوییِ او در آثارش دست زدند. احمدی در مقابل و در سال‌های بعدی، به تدریج با انتشار کتاب‌هایی درباره‌ی سارتر، هایدگر و مارکس تلاش کرد تا با دید جزئی‌نگرانه به بازاندیشی درباره‌ی این سه فیلسوف بزرگ غربی، بپردازد. کتاب‌های «هایدگر و پرسش بنیادین» و «هایدگر و تاریخ هستی» به شرح اندیشه‌های فلسفی هایدگر در دوره‌های کار فکری‌ او و اندیشه‌های سیاسی‌اش پرداخته است. کتاب‌های «واژه‌نامه‌ی فلسفی مارکس» و «مارکس و سیاست مدرن» درباره مفاهیم اصلیِ فلسفه‌ی مارکس در قالب 37 مقاله و رابطه اندیشه‌های مارکس با سیاست مدرنِ غرب، سخن گفته است. کتاب «سارتر که می‌نوشت» نیز زندگی‌نامه‌ی فکری سارتر است که از خلال نوشته‌ها و آثار فلسفی و ادبیِ او تحلیل و برداشت شده است. کتاب‌های دیگری چون «آفرینش و آزادی»، «زندگی در دنیای متن: شش گفتگو و یک بحث با پل ریکور» و «هرمنوتیک مدرن» نیز از جمله کتاب‌هایی هستند که با نگاهی دقیق‌تر و متمرکز درباره‌ی جنبه‌های مختلف تأویل‌پذیری پدیده‌ها و متون، بحث کرده است.

بحث و نقد درباره‌ی سنت و مدرنیته و فضای روشنفکری ایران از دیگر مباحثی است که بابک احمدی در سخنرانی‌ها، نشست‌‌ها، مقالات و کتاب‌هایش درباره‌ی آن، گفته است. نخستین کتاب او در این‌باره به سال 1373 و کتابِ «مدرنیته و اندیشه‌ی انتقادی» بازمی‌گردد. این کتاب در فصول جداگانه به بیان نظریاتِ مختلفِ فیلسوفان و جامعه‌شناسان غربی درباره‌ی مدرنیته در طول تاریخ دست زده است و مبانی بحث درباره‌ی مدرنیته را فراهم آورده. کتاب «معمای مدرنیته» که حدود 17 سال بعد منتشر شده است، شامل نه مقاله است که نویسنده کوشیده در کنار طرح مباحث تازه و امروزی، به بازبینی و به‌روز کردنِ اندیشه‌های خود در کتابِ قبلی‌اش نیز بپردازد.

آخرین اثرِ بابک احمدی در این زمینه، «کار روشنفکری»، که در سال 1392 توسط نشرِ مرکز چاپ و منتشر شد، با دیدگاهی نوین درباره‌ی تفاوتِ «روشنفکر» و «کار روشنفکری» بحث کرده. نویسنده در این کتاب نیز، ابتدا سیرِ تاریخیِ معنای روشنفکری را تشریح و از دیدگاه‌های مختلف بررسی کرده است و پس از آن تعریفی جدید از روشنفکر ارائه داده است. در کنار این‌ها، ارزیابی و نقد فضای روشنفکری ایران را نیز مدنظر داشته و بحث درباره‌ی روشنفکر دینی و روشنفکر سکولار نیز از موضوع‌های جالب در این مورد است.

بابک احمدی در طی چهل سال گذشته با تدریس، انتشار کتاب و برگزاری نشست‌های مختلف در معرفی اندیشه‌ها و متفکرانِ غربی کوشیده و چندین نسل را با جدیدترین مباحث فلسفی و فکریِ جهان اشنا کرده است.

  • آثار

از نشانه‌های تصویری تا متن- مرکز

امید بازیافته: سینمای آندری تارکوفسکی- مرکز

باد هر جا بخواهد می‌وزد: اندیشه‌ها و فیلم‌های روبر برسون- مرکز

تصاویر دنیای خیالی: مقاله‌هایی درباره سینما- مرکز

آفرینش و آزادی: جستارهای هرمنوتیک و زیبایی‌شناسی- مرکز

حقیقت و زیبایی: درس‌های فلسفه هنر- مرکز

خاطرات ظلمت: درباره سه اندیشگر مکتب فرانکفورت- مرکز

رساله تاریخ- مرکز

ساختار و تأویل متن- مرکز

ساختار و هرمنوتیک- گام نو

سارتر که می‌نوشت- مرکز

کتاب تردید- مرکز

مارکس و سیاست مدرن- مرکز

واژه نامه فلسفی مارکس- مرکز

هایدگر و پرسش بنیادین- مرکز

هایدگر و تاریخ هستی- مرکز

ترس و تنهایی: کوارتت‌های شاستاکوویچ- مرکز

موسیقی شناسی: فرهنگ تحلیلی مفاهیم- مرکز

آواز موسیقی: هشت جستار در تاریخ موسیقی- مرکز

طبیعت و قاعده- مرکز

نوشته‌های پراکنده- مرکز

مدرنیته و اندیشه‌ی انتقادی- مرکز

معمای مدرنیته- مرکز

کار روشنفکری- مرکز

چهار گزارش از تذکره‌الاولیاء عطار- مرکز

 

  • به کوشش عاطفه صابونی