مرتضی مطهری

مرتضی مطهری

مرتضی مطهری، استاد فلسفه و کلام اسلامی و عضو هیئت موتلفه اسلامی، از نظریه‌پردازان و نویسندگانی بود که از طریق تدریس، سخنرانی و نگارش کتب متعدد ایدئولوژی اسلامی را ارائه کرد...

به قلم: محمدرضا مسعودی علوی

مرتضی مطهری به تاریخ 13 بهمن ماه 1298 در فریمان، از توابع استان خراسان رضوی دیده به جهان گشود. پدرش شیخ محمد حسین کیخا (مطهری) و پدربزرگش شیخ محمد علی کیخا هر دو از روحانیون و عالمان به علم دین بودند. پدر بزرگ مرتضی از معتمدین سیستان بوده است که به همراه اعضای خانواده یعنی پدر مرتضی به مشهد کوچ می کند. به همین سبب است که اغلب مرتضی را مشهدی می دانند حال آن که اصات وی ریشه های عمیقی در سیستان دارد.

مادر او در کنار قدرت بیان بالایی که داشت به سبب حافظه خارق العاده اش به صورت سنتی به معالجه زنان روستای فریمان هم می‌پرداخت. مرتضی والدین خود را دو طبیب بر روح و جسم مردمان می دانست.

وی در سن دوازده سالگی به حوزه علمیه مشهد رفت و به سال 1316 به منظور تکمیل تحصیلات خود عازم قم شد و از محضر اساتیدی چون محمد صدوقی، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، حسین طباطبایی بروجردی، روح الله خمینی، سید محمد بهجت و سید محمد محقق داماد بهره ها برد.

وی به سال 1331 «عالیه روحانی» را به همسری خود اختیار کرد که ما حاصل این ازدواج 7 فرزند، 3 پسر و 4 دختر بود.
در همین سال مطهری از قم به تهران مهاجرت و تدریس در مدرسه های سپهسالار (دانشگاه شهید مطهری فعلی) و مروی را آغاز کرد. وی نخستین اثرش را شرحی بر کتاب استادش سیدمحمدحسین طباطبائی قرار داد و  تحت عنوان «اصول فلسفه و روش رئالیسم» در سال ۱۳۳۲ چاپ کرد. وی همچنین تدریس در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران را از سال 1334 شروع کرد و در طول این سال‌ها ارتباطش را با گروه فدائیان اسلام حفظ کرد.

ارائه ایدئولوژی اسلامی از طریق تدریس و سخنرانی و نگارش کتب متعدد از مهم‌ترین فعالیت‌های مطهری خصوصا در دهه 50  بود. در این سال‌ها به توصیه امام خمینی (رحمه الله علیه) علاوه بر کلاس های درس در منزل، هفته ای دو روز برای تدریس به قم می‌رفت.

مطهری در دهه های 40 و 50 سخنران منحصر به فرد دوران خود بودتا آنکه سرانجام توسط سه تن از اعضای گروهک فرقان اردیبهشت ماه سال 58 هدف گلوله قرار گرفت و نامش در زمره اسامی شهدای ترور قرار گرفت.

 

  • بررسی آثار:

پیش از وقوع انقلاب اسلامی، علاوه بر کمرنگ بودن نقش نویسندگان مذهبی، نوشتن با قلم ساده، روان و محسوس هم دون ‌شان علمای دینی به شمار می رفت. مطهری با شناختی که بخشی از آن را با حضور در  جامعه و فضای دانشگاه ها کسب کرده بود، کوشید تا پنجره ای نو به سوی نویسندگی مذهبی بگشاید تا جایی که نوع نوشتار ساده و همه فهم مطهری در موضوعات مذهبی و نیز تبیین آموزه‌های دینی به زبان فارسی، برای نویسندگان پس از انقلاب الگوساز شد.

نوشتن کتاب‌هایی مثل «داستان راستان»، هنر وی بود که توانست در قالب داستان‌های فارسی پرجاذبه‌ آموزه های دینی و اخلاقی را در اختیار مخاطبان قرار دهد. استقبال از این اثر و چاپ تیراژهای بالای آن گواه این موضوع بود. از سوی دیگر وی با نگارش کتاب‌هایی مانند «آشنایی با علوم اسلامی» برای قشر تحصیلکرده، فهم علوم اسلامی مانند فقه، عرفان و فلسفه اسلامی را بسیار ساده کرد.

آثار مکتوب وی از سال 1325 که قلم به دست گرفت تا اواخر عمر به بیش از ۷۰ عنوان در زمینه‌های مختلف فلسفی، اجتماعی، اخلاقی، فقهی و تاریخی می رسد. انتشارات صدرا برخی از آثار وی را در زمان حیاتش و برخی دیگر را نیز پس از شهادتش منتشر کرده است. همچنین در مجموعه‌ای ۲۸ جلدی با عنوان مجموعه آثار، مجموعه کتاب های ایشان به صورت موضوع‌بندی شده در دسترس است.

خصوصیاتی چون قابل استفاده بودن برای همگان با سطوح علمی مختلف، تنوع و گستردگی موضوعات، توجه به نیازهای جامعه و نیز توجه به همه ابعاد یک موضوع از ویژگی‌های کتاب های ایشان است که بارها تجدید چاپ آن ها را در پی داشته است.

از افتخارات آثار مطهری این است که امام خمینی) رحمه الله علیه)  همه آثار وی را بدون ‌استثنا خوب توصیف کرده است. در همین راستا آیت الله خامنه‌ای نیز آثار ایشان را مبنای فکری نظام جمهوری اسلامی ایران برشمرده است.

 

  • معرفی آثار:

از شهید مطهری که موسس حسینیه ارشاد، نخستین مبلغ مساعدت مالی و جانی به مردم فلسطین، نخستین منتقد التقاط مذهبی و ایدئولوژیست جمهوری اسلامی ایران بوده آثاری به شرح ذیل در دست است:

-آیینه جام

-اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب

-آزادی معنوی

-اسلام و مقتضیات زمان (۲ جلد)

-آشنایی با علوم اسلامی (۳ جلد: منطق و فلسفه، کلام وعرفان و حکمت عملی، اصول فقه و فقه)

-آشنایی با قرآن (فعلاً ۱۴ جلد)

-شرح اصول فلسفه و روش رئالیسم علامه طباطبایی (۵ جلد)

-امامت و رهبری

-امدادهای غیبی در زندگی بشر

-انسان در قرآن

-انسان کامل

-انسان و ایمان

-انسان و سرنوشت

-بیست گفتار

-پاسخ‌های استاد به نقدهای کتاب مسئله حجاب

-پیامبر امی

-آینده انقلاب اسلامی

-تعلیم و تربیت در اسلام

-تکامل اجتماعی انسان

-توحید

-جاذبه و دافعه علی

-جامعه و تاریخ

-جهاد

-جهان‌بینی توحیدی

-حرکت و زمان در فلسفه اسلامی (۲ جلد)

-حق و باطل

-حکمت‌ها و اندرزها

-حماسه حسینی (۲ جلد)

-خاتمیت

-ختم نبوت

-خدمات متقابل اسلام و ایران

-داستان راستان (۲ جلد)

-درسهای الهیات شفا (۲ جلد)

-ده گفتار

-زندگی جاوید یا حیات اخروی

-سیری در سیره ائمه اطهار

-سیری در سیره نبوی

-سیری در نهج‌البلاغه

-شرح مبسوط منظومه (۴ جلد)

-شرح منظومه (۲ جلد)

-شش مقاله (الغدیر و وحدت اسلامی)

-شش مقاله (جهان بینی الهی و جهان بینی مادی)

-عدل الهی (کتاب)

-عرفان حافظ (تماشاگه راز)

-علل گرایش به مادیگری (به ضمیمه ماتریالیسم در ایران)

-فساد و انحراف روحانیت شیعه جلد ۱۵ مجموعه آثار

-فطرت

-فلسفه اخلاق

-فلسفه تاریخ (۲ جلد)

-قیام و انقلاب مهدی (به ضمیمه شهید)

-لمعاتی از شیخ شهید

-مسئله حجاب

-مسئله ربا (به ضمیمه بانک و بیمه)

-مسئله نفاق

-مسئله شناخت

-معاد

-مقالات فلسفی (۳ جلد)

-نبوت

-نظام حقوق زن در اسلام

-نظری به نظام اقتصادی اسلام

-نقدی بر مارکسیسم

-نهضت‌های اسلام صد ساله اخیر

-وحی و نبوت

-ولاها و ولایت‌ها

-مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی

-الاسلام/تالیف مرتضی مطهری؛ ترجمه محمدهادی