حسن افشار

حسن افشار

حسن افشار، مترجم و ویراستار، در سال 1332 در شهر میاندوآب به دنیا آمد. افشار خیلی زود پدرش را از دست داد و تحت سرپرستی پدربزرگ پرورش یافت.

حسن افشار، مترجم و ویراستار، در سال 1332 در شهر میاندوآب به دنیا آمد. افشار خیلی زود پدرش را از دست داد و تحت سرپرستی پدربزرگ پرورش یافت. علاقه‌ی او به یادگیری زبان‌های خارجی از همان کودکی آغاز شد. حسن افشار دانش‌آموز دبستان بود که حروف انگلیسی را یاد گرفت و به تدریج سعی کرد تا کم و بیش خواندنِ کلمات انگلیسی را نیز بیاموزد. تا اینکه در دوران دبیرستان تصمیم گرفت با جدیت بیشتر یادگیری زبان انگلیسی را ادامه دهد و در کلاس‌های آموزش زبان انگلیسی شرکت کند. با حمایت مالی پدربزرگ در این کلاس‌ها ثبتنام کرد و از خود پشتکار و استعداد کم‌نظیری نشان داد.

حسن افشار پس از اخذ مدرک دیپلم، از آنجا که علاقه‌ی زیادی به رشته‌ی هنر داشت، در کنکور هنر شرکت کرد. رشته‌ی معماری و شهرسازیِ دانشگاه ملی (دانشگاه شهید بهشتیِ کنونی) انتخاب افشار برای تحصیل آکادمیک بود. سه سال بعد سرخورده از این انتخاب، دانشگاه را رها کرد و به سوی علاقه‌ی قلبی‌اش، سینما، رفت. او که در طی این سه سال مبانی هنر را آموخته بود، برای تحصیل در رشته‌ی سینما راهی امریکا شد. در آنجا اصول و تکنیک سینما را آموخت و چهار سال بعد در سال 1359، با دو چمدان پُر از کتابِ زبان اصلیِ سینما، به ایران بازگشت.

پس از بازگشت به ایران، افشار برخی شغل‌ها را تجربه کرد. اما فعالیت اصلی او ترجمه‌ی کتاب در حوزه‌ی سینما بود. پیش از آن و در دوران دانشجویی نیز در ترجمه‌ی مقاله دستی داشت، اما فعالیت حرفه‌ای حسن افشار در مقام مترجم از اواسط دهه‌ی شصت آغاز شد. نخستین کتابی که به فارسی برگرداند، «تاریخ سینما» بود که در سال 1364 کارِ ترجمه‌ی آن به پایان رسید، با این حال هشت سال بعد یعنی در سال 1372 چاپ و منتشر شد. سپس دو کتابِ «تبلیغات و سینمای آلمان نازی» نوشته‌ی دیوید ولچ و «فن سینما و بازیگری در سینما» نوشته پودوفکین را ترجمه کرد. در واقع، حسن افشار از نخستین مترجمان حوزه‌ی سینما بود که با دانش و تخصصِ سینمایی وارد این حرفه شد. با این وجود، اولین ترجمه‌ی منتشر شده از او، نه در حوزه‌ی سینما بلکه در حوزه‌ی علوم محض بود؛ کتاب «تاریخ علم کمبریج» اثر رنان کالین که به پیشنهاد نشر مرکز به ترجمه‌ی آن پرداخت. انتشار این کتاب در سال 1366، آغاز همکاریِ حسن افشار، به عنوان مترجم و نیز ویراستار، با نشر مرکز بود. پس از آن، افشار محدوده‌ی انتخابی‌اش برای ترجمه را گسترش داد و این‌بار چه به سفارش ناشر و چه بنابر علاقه‌ی خودش، به ترجمه‌ی کتاب‌هایی درباره‌ی موضوعات مختلف دست زد.

به طور کلی کارهای ترجمه‌ی حسن افشار را می‌توان در شش دسته‌ تقسیم‌بندی کرد؛ سینما، ادبیات داستانی، تاریخ و نظریه هنر، علوم اجتماعی و سیاسی، و دین‌شناسی.

در گروه ادبیات داستانی، معروف‌ترین ترجمه‌ی حسن افشار، کتابِ «یک درخت، یک صخره، یک ابر» است. مجموعه‌ای از برجسته‌ترین داستان‌های کوتاه جهان که حدود دو قرن تاریخچه‌ی داستان کوتاه را شامل شده است. افشار این کتاب را همراه خود از آمریکا به ایران آورد و در سال 1372 با حمایت نشر مرکز، آن را ترجمه کرد. ولی چند سالی در وزارت ارشاد بلاتکلیف ماند تا اینکه با حذف چند داستان و با عنوانِ «همه‌چیز و هیچ‌چیز» منتشر شد. در نهایت در سال 82 با عنوانِ اصلی خودش، «یک درخت، یک صخره، یک ابر»، و با افزوده شدن داستان‌های حذف شده، چاپ شد و تاکنون چاپ چهاردهم آن وارد بازار نشر شده است.

از دیگر آثار ترجمه‌ای افشار در حوزه‌ی ادبیات داستانی می‌توان به داستان‌های علمی- تخیلی برای نوجوانان اشاره کرد؛ «سفر به مرکز زمین» از ژول ورن و «شب بی‌پایان» از الیستر مکلین، که هر دو توسط نشر مرکز منتشر شده است. او همچنین ترجمه کتاب‌های «حماقت‌خانه‌ی آلمایر» اثر جوزف کنراد و «رمان دیکتاتور» از تامس کنیلی، را در میانه‌ی دهه‌ی هشتاد عرضه کرد. این دو کتاب‌ از انتخاب‌های خود او بود و دلیلِ او برای انتخابِ کتابِ آخر این بود که داستان، تمثیلی از حکومت دیکتاتوریِ صدام حسین در کشور عراق و کارهای این دیکتاتور است.

در اوایل دهه‌ی هفتاد، نشر مرکز تصمیم گرفت تا  درباره‌ی اصطلاحات، ژانرها و سبک‌های هنری و ادبی مجموعه‌ کتاب‌هایی را ترجمه و تدوین کند. برای انجام این پروژه از همکاری مترجمانی چون فرزانه طاهری، فیروزه مهاجر، مسعود جعفری و حسن افشار و دیگران کمک گرفت. این مجموعه به سرعت در میان مخاطبان عام و خاص ادبیات و هنر فراگیر شد و تاکنون چاپ آنها ادامه یافته است.

از دیگر همکاری‌های این مترجم با نشر مرکز، ترجمه‌ی مجموعه هشت جلدی «تاریخ هنر» تالیف مجموعه‌ای از نویسندگان است؛ که از سال 81 آغاز شد، حدود دو سال بعد به پایان و در سال 1386 به چاپ رسید. در این مجموعه، در هر جلد به ترتیب تاریخی به بررسی بخشی از سیر هنر در جهان پرداخته شده است. جلد اول به هنر یونان و روم باستان می‌پردازد و در جلدهای بعدی به ترتیب درباره‌ی هنر در قرون وسطی، دوران رنسانس،  قرون هفدهم، هجدهم، نوزدهم و بیستم بحث شده است. جلد هشتم نیز با عنوان «نقاشی را چگونه نگاه کنیم» به بررسی تطبیقیِ دیدگاه‌های مختلف تاریخِ هنر در نگاه به آثار هنری پرداخته است و به نوعی برآیندی از تاریخ هنر است.

ترجمه‌ی کتاب‌های بحث‌برانگیزی چون «صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد» دیوید فرامکین، «پیدایش ناسیونالیسم ایرانی» رضا ضیاء ابراهیمی، «آنچه با پول نمی‌‌توان خرید، مرزهای اخلاقی بازار» مایکل سندل، «سیاست‌ورزی در ایران عصر صفوی» کالین میچل، «اختناق ایران» مورگان شوستر، «عدالت، کارِ درست کدام است؟» مایکل سندل، «خیر عمومی و خیر خصوصی» ریموند گویس، نشان از علاقه‌ی حسن افشار به مباحث و مفاهیم ژرفِ علوم اجتماعی و تاریخ جهان، به ویژه تاریخ خاورمیانه، دارد.

کتاب «صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد»، در دهه‌های اخیر یکی از گوش‌آشناترین کتاب‌ها درباره‌ی تاریخ خاورمیانه بوده و حسن افشار با ترجمه‌ی در آن، در سال 1395، فرصت مطالعه‌ی آن را به مخاطبان فارسی‌زبان داده است. این کتاب درباره‌ی وقایع و عواملِ فروپاشیِ حکومت عثمانی طی جنگ جهانی اول کنکاش کرده است. در عین حال، حسن افشار با ترجمه‌ی کتاب‌هایی که ذکر شد، تا حد توان سعی کرده است تا اندیشمندان متخصص این حوزه و نیز علاقمندان از جدیدترین مباحث و رویکردهای تاریخی-پژوهشی بهره ببرند و با جهان، مباحثه و مذاکره داشته باشند.

حسن افشار هم‌اکنون در شصت و ششمین سال از عمر خود، همچنان با علاقه و نظمِ همیشگی‌اش به کار ترجمه و ویراستاری مشغول است و با اراده‌ای خستگی‌ناپذیر در این راه گام برمی‌دارد.

  • آثار
  • ترجمه

ملودرام- جیمز اسمیت- نشر مرکز

تراژدی‌کمدی- دیوید هرست- نشر مرکز

پوچی- ارنولد هینچلیف- نشر مرکز

رئالیسم- دیمیان گرنت- نشر مرکز

سوررئالیسم- سی.و.ای. بیگزبی- نشر مرکز

ناتورالیسم- لیلیان فورست، پیتر اسکرین- نشر مرکز

کلاسیسیزم- دومینیک سکرتان- نشر مرکز

مینیمالیسم -بچلر - نشر مرکز

دادا و سوررئایسم- سی.و.ای. بیگزبی- نشر مرکز

خطابه- پیتر دیکینسون- نشر مرکز

تمثیل- جان مک کویین- نشر مرکز

آیرونی- داگلاس کالین موکه- نشر مرکز

هنر فقیر- رابرت املی- نشر مرکز

هنر انتزاعی -مل گودینگ - نشر مرکز

عصر طلایی هنر ایران - شیلا کنبی- نشر مرکز

تاریخ علم کمبریج- رنان کالین- نشر مرکز

تاریخ علم مردم- کلیفورد کانر- ماهی

تاریخ هنر (هشت جلدی)- سوزان وودفورد- نشر مرکز

فن سینما و بازیگری در سینما- ف.ا. پودوفکین- نشر مرکز

تاریخ سینما- نشر مرکز

دین مسیح- برایان ویلسون- نشر مرکز

دین بودا- برادلی هاوکینز- نشر مرکز

دین‌های ژاپنی- میچیکو یوس- نشر مرکز

دین‌های چینی- جوزف. ا. ادلر- نشر مرکز

دین هندو- سی بل شاتوک- نشر مرکز

دین یهود - دی کوهن شرباک- نشر مرکز

یک درخت، یک صخره، یک ابر- مجموعه نویسندگان- نشر مرکز

حماقت‌خانه‌ی آلمایر- جوزف کنراد- نشر مرکز

رمان دیکتاتور- تامس کینلی- نشر اختران

سفر به مرکز زمین- ژول ورن- نشر مرکز

نیمه شب در کتابفروشی افکار نورانی- متیو سالیوان- نشر مرکز

شب بی پایان - الیستر مک لین -نشر مرکز ، کتاب مریم

سفید بینوا- شروود اندرسون- نشر مرکز

سلام اول ، تاریخ انقلاب آمریکا- - باربارا تاکمن- نشر ماهی

اختناق در ایران- مورگان شوستر- نشر ماهی

ایران و جنگ جهانی اول- تورج اتابکی- نشر ماهی

جنگ و صلح در ایران دوره‌ی قاجار و پیامدهای آن در گذشته و اکنون- پیتر ایوری- نشر مرکز

دولت و جامعه در ایران (انقراض قاجار و استقرار پهلوی)- محمدعلی همایون کاتوزیان- نشر مرکز

سیاست‌ورزی در ایران عصر صفوی (قدرت، دیانت، بلاغت)- کالین میچل- نشر فرهنگ جاوید

پیدایش ناسیونالیسم ایرانی (نژاد و سیاست بی‌جاسازی)- رضا ضیاء ابراهیمی- نشر مرکز

صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد- دیوید فرامکین- نشر ماهی

تاریخ مختصر جمهوری وایمار- کالین استورر- نشر مرکز

خیر عمومی و خیر خصوصی- ریموند گویس- نشر مرکز

آنچه با پول نمی‌تون خرید، مرزهای اخلاقی بازار- مایکل سندل- نشر مرکز

کردها، عرب‌ها و انگلیسی‌ها، خاطرات والاس لایان در عراق – دیوید فیلدهاوس- نشر مرکز

سه رساله پیشانقدی-امانوئل کانت- نشر مرکز

دوران همدلی، درس‌های طبیعت برای جامعه‌ی مهربان‌تر- فرانس دِوال- نشر مرکز

جنگهای ایران و یونان- هرودوت- نشر مرکز

جمهوری‌خواهی- مائوریتسیو ویرولی- نشر مرکز

لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت- مایکل سندل- نشر مرکز

عدالت، کار درست کدام است؟- مایکل سندل- نشر مرکز

ایران در بحران، زوال صفویه و سقوط اصفهان- رودی متی- نشر مرکز

غلامان خاصه، نخبگان نوخاسته‌ی دوران صفوی- سوسن بابایی و دیگران- نشر مرکز