سیمین دانشور

سیمین دانشور

سیمین دانشور متولد هشتم اردیبهشت ماه 1300، نویسنده و مترجم ایرانی و همسر جلال آل‌احمد بود که در اکثر فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی همسرش حضور و همکاری داشت.
  • به قلم: ن.امامی

سیمین دانشور متولد 8 اردیبهشت 1300 در شهر شیراز است. پدرش دکتر محمدعلی دانشور از اهالی فرهنگ و ادب و از شخصیت های حافظ دوست شیراز به شمار می‌رفت. سیمین به همراه سه برادر و دو خواهر دیگرش در خانواده‌ای اهل ذوق و هنر پرورش و نقاشی را از مادرش آموخت.

دوران ابتدایی و متوسطه دانشور در مدرسه انگلیسی «مهرآئین» گذشت و مقام برتر امتحانات نهایی را در کل کشور به دست آورد.

علاقه و نبوغ وی در حوزه ادبیات و شعر از همان کودکی مشخص بود. به گفته خواهرش ویکتوریا دانشور: «خانم سیمین حافظه ی خیلی خوبی داشت. شعری از حافظ را یک بار که می­ خواند، حفظ می­ شد. سعدی را هم حفظ بود. روزنامه­ ی مدرسه دست او بود. سر صف که مقاله می­ خواند، همه برایش دست می­ زدند و می گفتند این سیاه سوخته چه هوشی دارد».

 دانشور پس از اتمام دوران متوسطه به تهران آمد و تحصیلاتش را در دانشکده ادبیات تهران ادامه داد. اخذ مدرک لیسانس وی مقارن شد با مرگ پدرش و با وجود درآمد مکفی پدر و ثروت مادر برای مدتی کوتاه مجبور به کار شد. معاونت اداره تبلیغات خارجی، نویسندگی در روزنامه ایران آن زمان با نام مستعار «شیرازی بی‌نام» و حضوری کوتاه در رادیو تهران از جمله فعالیت های دانشور در این دوره بود.

سیمین دانشور مدرک دکتری ادبیات فارسی را در سال 1328 از دانشگاه تهران گرفت. عنوان رساله او موضوع زیبایی شناسی «علم الجمال و جمال» بود که به ادبیات قرن هفتم می پرداخت. وی به مدت 5 سال افتخار همکاری با متقدان بزرگی چون فاطمه سیاح، بهمینار، ملکی و فروزانفر را داشت.

پیوند اولین بانوی نویسندگی ایران با «جلال آل‌احمد» در سال 1329 رقم خورد و تا سال 48 که جلال ناگهان چهره در نقاب خاک کشید این همراهی تداوم یافت، هر چند خانواده جلال به خصوص پدرش با این ازدواج مخالف بودند.

در سال 1331 وی به مدت یک سال به تحصیل در رشته زیباشناسی در دانشگاه استنفورد آمریکا پرداخت. در این مدت او داستان نویسی را از "استنگر"و نمایش­نامه نویسی را از "پریک" آموخت. «نامه های سیمین دانشور و جلال آل احمد» روایت دوری این زوج نویسنده از یکدیگر در این دوران است.

 دانشور علاوه بر عنوان اولین نویسنده حرفه ­ای زن ایرانی، اولین رئیس کانون نویسندگان ایران، معلم هنرستان هنر­های زیبا و استاد دانشگاه تهران در رشته ­های باستان شناسی و تاریخ هنر نیز بود.

وی سرانجام پس از تحمل یک دوره بیماری آنفلوآنزا، ۱۸ اسفند ۱۳۹۰ در ۹۰ سالگی در خانه‌اش در شهر تهران درگذشت.

 

  • بررسی و معرفی آثار

سیمین دانشور را اغلب با رمان «سووشون» و در مرحله بعد با رمان ­های «جزیره سرگردانی» و «ساربان سرگردان» می­ شناسند. «سووشون» با ساختاری ساده و بیان روان، زندگی در زمان اشغال ایران از سوی انگلیسی‌ها را به زیبایی به نگارش درآورده‌است. واژه‌های عامیانه شیرازی موجود در متن بر گیرایی داستان افزوده است. اولین چاپ این کتاب به سال­ های قبل از انقلاب باز می­گردد و تاکنون به هفده زبان زنده­ی دنیا ترجمه شده است. دو رمان دیگر او نیز در سال ­های 72 و 80 چاپ شده است.

از سیمین دانشور به جز رمان ­ها و کتاب­ های فراوانش در زمینه­ های گوناگون ادبی و علمی، پنج مجوعه داستان نیز منتشر شده است که متأسفانه مورد غفلت مخاطبین و حتی منتقدین قرار گرفته ­است. داستان ­های کوتاهی که به کمک آن ­ها می ­توان به تصویری بسیار جذاب و کاملا آموزنده از سایه روشن­ های خلاقیت یک نویسنده ­ی حرفه­ ای دست پیدا کرد و به طور منطقی دریافت که چگونه یک نویسنده پر­توان همچون او با کسب تجربه از ضعف­ ها و قوت­ ها به پختگی رسیده است.

مجموعه داستان­ های کوتاه وی «آتش خاموش»، «شهری چون بهشت»، «به کی سلام  کنم؟»، «از پرندگان مهاجر بپرس» و «انتخاب» است. البته داستان­ های مجموعه «از پرندگان مهاجر بپرس» مجددا در مجموعه «انتخاب» تکرار شده ­است.

در ­مجموع وی دارای 52 داستان کوتاه چاپ شده در ایران و یک اثر به نظر زیبا به نام «بقای انرژی» است که علی رغم چاپ در خارج از کشور هنوز در ایران چاپ نشده ­است.

داستان­ های کوتاه او که از بیست و یک سالگی آغاز و تا سال­های آخر عمر وی ادامه داشت به مرور زمان سیر کمال را طی کرده و از سطحی نگری ایام جوانی به پختگی رسیده­ است. این تفاوت و پختگی نه تنها در قلم که در موضوع، سوژه ­ها و محتوا نیز دیده می­ شود.

در«آتش خاموش» فضای حاکم بر داستان­ ها متأثر از شور و هیجانات احساسی دوران جوانی است، درحالی که خواننده در «انتخاب» با سوژه­ هایی مبهم و موضوعاتی فراواقعی و جادویی مواجه می­ شود. از «روبوت سخنگو» و «اسطقس» تا پرسش از پرندگان مهاجر و حتی نشستن پای «میز گرد» رستم، سعدی، حافظ و مهدی اخوان ثالث دردنیایی دیگر!

یا حتی «بقای انرژی» که به مضمون گفته­ های نویسنده­ ی با­استعدادش ماجرای سیر آفاق و انفس روحی آزاد شده از کالبد است. در سیاحت گذشته، آینده و دنیایی دیگر با افرادی چون حافظ، سعدی و حتی نویسنده­ ی خود «سیمین» و امام علی علیه السلام ملاقات می ­کند.

مرحوم دانشور همچنین مترجم داستان­ های کوتاه نویسندگان معتبر جهان نظیر «کمدی انسانی» اثر ویلیام سارویان، «داغ ننگ» ناتانائل هاثورن، «باغ آلبالو» اثر آنتوان چخوف و مجموعه داستان­ های ملل مختلف برای کودکان بوده­ است.