سید علی صالحی

سید علی صالحی

سید علی صالحی، شاعر و نویسنده ممتاز معاصر، متولد ۱۳۳۴، در یکی از روستاهای استان خوزستان (مرغاب) دیده به جهان گشود. او که از موسسین جریان موج ناب و شعر گفتار در شعر به شمار می‌رود؛ همچنین یکی از دبیران اصیل کانون نویسندگان کشور است. در مراسم دومین جایزه شعر نیما مجموعه شعر صالحی به عنوان اثر برتر از سوی داوران برگزیده شد. صالحی نه تنها در این مراسم حضور پیدا نکرد بلکه جایزه را نیز نپدیرفت و گفت: «مردم با آبرو گرسنه‌اند، با سیلی رخسار سرخ می‌کنند. جایزه‌ها را بگذارید برای بعد. عزت مردم در اولویت است. در این شرایط شرف‌شکن، دادن و گرفتن جایزه، یعنی تأیید همین شرایط. شرم‌آور نیست؟

به قلم: سید محمدرضا مسعودی علوی

سید علی صالحی، شاعر و نویسنده ممتاز معاصر، متولد ۱۳۳۴، در  یکی از روستاهای استان خوزستان (مرغاب) دیده به جهان گشود. او که از موسسین جریان موج ناب و شعر گفتار در شعر به شمار می‌رود؛ همچنین یکی از دبیران اصیل کانون نویسندگان کشور است.

پدرش در کنار اشتغال به حرفه کشاورزی شاعر و شاهنامه خوان بود. سال 1340 به علت رواج حصبه به مسجد سلیمان رفتند و 7 سال بعد در همان شهر وارد دبیرستان شد، سیدعلی که از جانب مسئولین مدرسه تهدید و تنبیه می‌شود سال 1353 ترک تحصیل می‌کند و همان سال به کمک تنی چند از شاعران هم نسل جریان موج ناب را برای شعر سپید به ارمغان می‌آورد؛ کسانی چون منوچهر آتشی و نصرت رحمانی از جمله افرادی بودند که در تهران به تایید و نشر این جریان تازه تاسیس پرداختند و آن را حمایت کردند. وی سال بعد به مدرسه باز می‌گردد و دیپلم خود را در رشته ریاضی اخذ می‌کند. دو سال بعد یعنی در سال 1356 موفق به اخذ جایزه فروغ فرخ زاد می‌شود. سال 1357 سالی بود که از عضویت در گروه «موج ناب» کناره گیری می‌کند. وی در این باره اذعان داشته است: «حس می‌کردم همه ما شاعران موج ناب داریم شبیه هم می‌شویم...»

صالحی در سال ۱۳۵۸ به منظور اقامت دائم به تهران رفت و همان سال در کنکور رشته ادبیات دانشکده هنرهای دراماتیک پذیرفته شد. درست در همین دوران با حمایات اسماعیل خویی، غلامحسین ساعدی، نسیم خاکسار و عظیم خلیلی به عضویت کانون نویسندگان ایران در آمد و در مطبوعات آزاد مشغول شد.

او در سال ۱۳۶۳ با زیر پا نهادن اصل تقطیع سنتی و سطربندی کلاسیک در شعر سپید، ایده «تقطیع هموار و مدرن» را طرح کرد. وی در نهایت این روش تقطیع ابداعی را شایع کرد که تاکنون مورد توجه بسیاری بوده است.

یک سال بعد، «جنبش شعر گفتار» را با آسان‌سازی و تسهیل زبان شعر به مردم ‌شناساند که با شروع دهه هفتاد به جریانی مورد توجه در شعر فارسی مبدل گشت. صالحی پیرامون این موضوع گفته است:«ریشه شعر گفتار به گات‌های اوستا باز می‌گردد. معمار نخست آن حافظ است و نیما و شاملو هم چند شعر نزدیک به این حوزه سروده‌اند. اما فروغ دقیقاً یک شاعر کامل در «شعر گفتار» است. من تنها برای این حرکت «عنوانی دُرُست» یافتم و سپس در مقام تئوریسینِ مؤلف، مبانی تئوریک آن را کشف و ارائه کردم. همین»!

صالحی دهه هفتاد را در سمت دبیر سرویس ادبی و صفحه شعر مجله «دنیای سخن» ایفای نقش نمود. وی سال ۱۳۷۹ کارگاه شعر دنیای سخن (در مجله و دفتر دنیای سخن) را با عنایت ویژه علاقه‌مندان پایه‌گذاری کرد. در همین سال‌ها ترجمه اشعار وی به زبان‌های فرانسه، عربی، آلمانی، انگلیسی، ارمنی، روسی و کردی در روزنامه‌ها چاپ شد و دو دفتر شعر از وی به زبان کردی در کردستان عراق منتشر گردید. صالحی سال ۱۳۷۸ به منظور حضور دوباره در کانون نویسندگان، به ایران بازگشت و دو سال پس از حضور دوباره از جانب مجمع عمومی در سمت یکی از دبیران اصلی کانون نویسندگان ایران برگزیده شد. وی که در سال ۱۳۸۲ در سمت سردبیر، شماره نخست از مجله «معیار ادبی» را منتشر کرد در پی آن، ممنوع‌المصاحبه و از ادامه کار باز داشته شد.

 

  • بررسی آثار

وی با نگارش ققنوس در خاکستر شب (مجموعه اشعار سیدعمادالدین نسیمی، به همراه هفت گفتار پیرامون احوال و آثار او) در سال ۱۳۶۸، تصحیح دیوان شاعران دیگر را نیز به کارنامه درخشان خویش افزوده است.

صالحی در سال ۱۳۷۵ نخستین کارگاه شعر خویش را در پایتخت با نام کارگاه شعر معیار (در مجله معیار) پایه گذاری نمود. سال ۱۳۷۹ دیگر بار کارگاه شعر دنیای سخن (در مجله و دفتر دنیای سخن) را تاسیس کرد که با استقبال بی نظیر مخاطبان مواجه گشت. این کارگاه در حال حاضر نیز فعال است.

دو اثر ذیل نیز با محوریت سید علی صالحی به شرح زیر نگاشته شده است:

- فرستاده شفانویسِ اردی‌بهشت - زندگی و شعر سید علی صالحی

- زندگی و شعر سیدعلی صالحی - فیض شریفی

و همچنین گزیده ای از اشعار سید علی صالحی با صدای مرحوم خسرو شکیبایی دکلمه شده است.

 

  • افتخارات:

در مراسم دومین جایزه شعر نیما مجموعه شعر صالحی به عنوان اثر برتر از سوی داوران برگزیده شد. صالحی نه تنها در این مراسم حضور پیدا نکرد بلکه جایزه را نیز نپدیرفت و گفت: «مردم با آبرو گرسنه‌اند، با سیلی رخسار سرخ می‌کنند. جایزه‌ها را بگذارید برای بعد. عزت مردم در اولویت است. در این شرایط شرف‌شکن، دادن و گرفتن جایزه، یعنی تأیید همین شرایط. شرم‌آور نیست؟ این بازی‌ها را بگذارید برای بعد. شجاعتِ اخلاقی حکم می‌کند اندکی هشیار باشیم و تحلیل درستی از شرایط به دست دهیم. سلامت جامعه فرهنگی برای امثال من یک اصل خلل‌ناپذیر است. به شدت نگران از کف رفتن این سلامت هستم. می‌ترسم فشارهای مضاعف اقتصادی، فقر و تهی‌دستی، عالی‌ترین میراث این مردم یعنی فرهنگ و معرفت ملی را نابود کند. گاهی نشانه‌هایی می‌بینم که تن‌ام می‌لرزد. انسان ایرانی اهل این همه دروغ نبوده است».

 

  • معرفی آثار

آثار وی را می توان در سه بخش رمان ها، گزینه اشعار و دفتر شعر بدین شرح دسته بندی نمود:

دفترهای شعر

    - لیالیِ لا

    - یوماآنادا - ۱۳۸۴

    - پیشگو و پیاده شطرنج - ۱۳۶۷

    - مثلثات و اشراق‌ها

    - عاشق شدن در دی‌ماه، مردن به وقت شهریور - ۱۳۷۶

    - دیرآمدی ری‌را... نامه‌ها - ۱۳۷۳

    - نشانی‌ها – ۱۳۷۴

    - سفر بخیر مسافر غمگین پاییز پنجاه و هشت – ۱۳۷۵

    - آسمانی‌ها – ۱۳۷۶

    - رویاهای قاصدک غمگینی که از جنوب آمده بود – ۱۳۷۶

    - ساده بودم، تو نبودی، باران بود – ۱۳۷۷

    - آخرین عاشقانه‌های ری را - ۱۳۷۸

    - دعای زنی در راه که تنها می‌رفت – ۱۳۷۹

    - چیدن محبوبه‌های شب را تنها به باد یاد خواهد داد – ۱۳۸۰

    - دریغا ملا عمر... – ۱۳۸۰

    - از آوازهای کولیان اهوازی (شعرهای دوران جوانی، ۱۳۵۷–۱۳۵۰) - ۱۳۸۲

    - سمفونی سپیده‌دم

    - ردپای برف، تا بلوغ کامل گل سرخ

    - زندگی کن بگذار دیگران هم زندگی کنند
 

گزینه‌های اشعار

    - گزینه اشعار - ۱۳۸۳

    - مجموعه اشعار (دفتر یکم) - ۱۳۸۴


رمان‌ها

    - علو - ۱۳۷۶

    - چشم براه بانو - ۱۳۷۵