عبدالحسین زرین کوب

عبدالحسین زرین کوب

دکتر زرین کوب را می توان از آن دست آدم هایی در روزگار دانست که در زمان و مکان مناسب زیسته اند. ادب و فرهنگ معاصر فارسی درست در زمانی که نیاز داشت، از این فرهیخته بهره برد.

زندگی نامه

دکترعبد الحسین زرین کوب، در سال های اولیه قرن 14 شمسی در 27 اسفندماه به دنیا آمد. وی که ادیب، مورخ، اسلام شناس، ایران شناس، محقق و نویسندۀ بزرگی در زبان فارسی بود از افتخارات زادگاهش_شهر بروجرد_ به شمار می رود.

پس از به پایان رساندن تحصیلات ابتدایی در بروجرد، در کنار تحصیل در دوره متوسطه  بنا بر خواسته پدر که مردی دین دار و مذهبی بود، به مطالعه علوم حوزوی و دینی نیز پرداخت. او در کنار آشنا شدن و تحصیل علوم فقه و تفسیر و ادبیات عرب، به شعر عربی هم علاقمند شد. این علاقه به حدی بود که با توجه به تحصیل در رشته علمی در دوران متوسطه، معدود عنوانی درادبیات و تاریخ و فلسفه را می توان نام برد که به زبان فارسی انتشار یافته و وی آن را مطالعه نکرده باشد.در آن سال در تنها دبیرستان شهر کلاس ششم متوسطه برگزار نگردید و او به ناچار برای ادامه تحصیل به تهران رفت و با انتخاب رشته ادبی، در 18 سالگی و در سال 1319 از این مقطع فارغ التحصیل شد. سواد او در حدی بود که با عدم مطالعه کتاب های مربوط به رشته ادبی در سال های چهارم و پنجم متوسطه، رتبه دوم کشور را در میان تمام دانش آموزان این رشته کسب کرد.

در سال 1320 با کسب رتبه اول در آزمون ورودی دانشکده حقوق، در دانشگاه تهران ثبت نام کرد اما به اصرار پدر به بروجرد بازگشت و به کار تدریس پرداخت. بعدها علی اکبر دهخدا، رئیس وقت دانشکده حقوق، به خاطر از دست دادن چنین دانشجوی صاحب علمی، تاسف خود را بیان کرده بود. زرین کوب کم کم به شغل معلمی علاقه مند شد و در دوران تدریس خود عناوین درسی پرشماری مانند تاریخ، جعرافیا، ادبیات فارسی، عربی، فلسفه، زبان خارجی و حتی فیزیک،ریاضیات و الهیات را به دانش آموزان آموزش داد.

اما اشتیاق وی به علم آموزی او را به تهران بازگرداند و 4 سال بعد در سال 1324 باز هم رتبه اول در آزمون ورودی دیگر را تجربه کرد و وارد رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد. علاقه وی به حدی بود که در 1327 به عنوان دانشجوی برتر از دانشگاه فارع التحصیل شد و بلافاصله تحصیل در دوره دکترای رشته ادبیات در دانشگاه تهران را آغاز کرد. در سال 1334 زیر نظر دکتر بدیع الزمان فروزانفر رساله دکترای خود را جمع آوری و تالیف کرد و از آن با موفقیت دفاع نمود.

استاد فروزانفر در سال بعد از وی برای تدریس در دانشکده علوم معقول و منقول دعوت کرد و با رتبه دانشیاری کار خود را آغاز نمود و به تدریس تاریخ اسلام، تاریخ ادیان، تاریخ کلام و مجادلات فرق، تاریخ تصوف اسلامی و تاریخ علوم پرداخت.

دکتر زرین کوب در سال 1330 همراه با فاضلان هم عصر خود مانند عباس اقبال آشتیانی ،سعید نفیسی، دکتر معین، پرویز ناتل خانلری، غلامحسین صدیقی و عباس زریاب، برای مشارکت در طرح ترجمه مقالات دایرة المعارف اسلام، دعوت شد.

وی در حین تحصیل در تهران، مدتی در کنار حاج شیخ ابوالحسن شعرانی گذراند و با حکمت و فلسفه، آشنایی بیشتر یافت.در همان دوران با فلسفه های معاصر غربی نیز آشنا شد و همچنین به مطالعه در باب تصوف نیز پرداخت.

دکتر با زبان های عربی، فرانسوی و انگلیسی آشنا بود در طی سال های جنگ دوم جهانی، با کمک بعضی از صاحب منصبان ایتالیایی و آلمانی که در آن ایام در ایران به سر می بردند، به فراگیری این دو زبان هم پرداخت.

دکتر زرین کوب در 24شهریور 1378 به دلیل بیماریهای قلب و چشم درگذشت.

 

فعالیت ها :

  • اولین کتاب دکتر با عنوان « فلسفه، شعر یا تاریخ تطور شعر و شاعری در ایران » در سال 1323 پس از گذشت حدود چهار سال از تالیف، در بروجرد به چاپ رسید.
  • در دوران تحصیل در تهران، وی در دبیرستان های این شهر تدریس می کرد.
  • از سال 1328 و در حدود پنج سال به سردبیری مجله هفتگی مهرگان مشغول بود.
  • در سال 1335 با رتبه دانشیاری، کار خود را در دانشگاه تهران آغاز و به تدریس تاریخ اسلام، تاریخ ادیان، تاریخ کلام و مجادلات فرق، تاریخ تصوف اسلامی و تاریخ علوم پرداخت. پس از دریافت رتبه استادی دانشگاه تهران در سال 1339، دکتر زرین کوب مدتی هم در دانشسرای عالی تهران ونیز در دانشکده هنرهای دراماتیک تدریس کرد.
  • در سال 1342 به مدت کوتاهی در موسسه لغت فرانکلین با مجتبی مینوی به همکاری مشغول شد. در این میان، چندین سردبیری مجله راهنمای کتاب را پذیرفت و فصل خاصی برای ارائه ادبیات معاصر ایران در مجله به وجود آورد. با این حال همکاری وی با نشریات ادواری داخلی به اینجا محدود نمی شود و فعالیت علمی استاد در انتشار مجلاتی همچون سخن، یغما، جهان نو، دانش، علم و زندگی، مهر و فرهنگ ایران زمین، چشمگیر است.
  • در سالهای 1347 تا سال 1349 در آمریکا به عنوان استاد میهمان در دانشگاههای کالیفرنیا و پرنیستون به تدریس علوم انسانی پرداخت،سپس به دانشگاه تهران انتقال یافت و در دو گروه تاریخ و ادبیات مشغول به کار شد.
  • سفرهای علمی متعدد استاد به اروپا، امریکا، جمهوریهای شوروی(سابق)، هند، پاکستان و کشورهای عربی، در دیدار از کتابخانه ها، موزه ها و موسسات علمی، و تهیه عکس از بعضی نسخه های خطی فارسی و عربی گذشته است. طی همین سفرها وی با جمعی از دانشمندان و نویسندگان بزرگ ایرانی و خارجی آشنائی نزدیک یافت.
  • دکتر زرین کوب در بسیاری از مجامع و مجالس علمی جهانی شرکت کرده و به عنوان نماینده ایران به ایراد سخنرانی پرداخته است. از این میان پنجمین کنگره اسلامی در بغداد، بیست و ششمین کنگره بین المللی شرق شناسان در دهلی نو، کنگره بین المللی علوم تاریخی در وین، کنگره تاریخ ادیان در ژنو، مجلس بزرگداشت حافظ شیرازی در دوشنبه تاجیکستان، کنگره بزرگداشت نظامی گنجوی در ایتالیا و بعدا در امریکا، مجمع عمومی سردبیران طرح تاریخ تمدن اقوام آسیای مرکزی در پاریس، کنگره بزرگداشت مولوی در مونیخ، کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی در کرمان، و کنگره همکاریهای اقوام آسیای مرکزی در تهران، تعدادی از این مجالس را شامل می شود.

 

 

آثار

  • با کاروان حله
  • شعر بى دروغ
  • شعر بى نقاب
  • از کوچه رندان
  • سیرى در شعر فارسى
  • سر نى، بحر در کوزه
  • پله پله تا ملاقات خدا
  • پیر گنجه در جست‌وجوى ناکجاآباد
  • از نى‌نامه (برگزیده مثنوى معنوى)
  • دو قرن سکوت
  • تاریخ ایران بعد از اسلام
  • فتح عرب در ایران (به زبان انگلیسى در تاریخ ایران کمبریج)
  • تاریخ مردم ایران (دو جلد)
  • روزگاران ایران
  • دنباله روزگاران ایران
  • روزگاران دیگر
  • ارزش میراث صوفیه
  • فرار از مدرسه
  • جست‌وجو در تصوف ایران و دنباله آن در جلدی دیگر
  • در قلمرو وجدان
  • شعله طور (درباره زندگى حلاج)
  • بنیاد شعر فارسى
  • ادبیات فرانسه در قرون وسطى
  • ادبیات فرانسه در دوره رنسانس
  • متافیزیک
  • شرح قصیده ترسائیه خاقانى
  • فن شعر ارسطو

و ...