محمد دهقانی

محمد دهقانی

محمد دهقانی، نویسنده، مترجم، منتقد ادبی و عضو سابق هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران است. دکتر دهقانی 25 آبان 1344 در شهر اراک به دنیا آمد. کودکی خود را تا چهار سالگی به واسطه ی شغل پدر در یکی از روستاهای اطراف اراک سپری کرد. او تحصیلات خود را تا پایان دبیرستان در شهر اراک گذراند و چنان که خود می گوید این دوران را بیشتر به خواندن چیزهای دیگر می گذراند تا درسهای مدرسه. ابتدا همه ی کتابهای کودکان کتابخانه ی شهر را می خواند که شمارشان اندک بود و پس از آن به خواندن کتابهای پدر روی می آورد. به این ترتیب بیش از آن که برای خواندن کتاب انتخابی داشته باشد، هر چه را که با توجه به شرایط مقدور بود می خوانده است. اما با ورود به دبیرستان کتابهای بهتری در دسترسش قرار می گیرد و کتابخانه ی مدرسه زمینه ساز آشنایی او با نویسندگان غربی چون مارک تواین و جک لندن می شود.
  • به قلم مریم عسگری

محمد دهقانی، نویسنده، مترجم، منتقد ادبی و عضو سابق هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران است. دکتر دهقانی 25 آبان 1344 در شهر اراک به دنیا آمد. کودکی خود را تا چهار سالگی به واسطهی شغل پدر در یکی از روستاهای اطراف اراک سپری کرد. او تحصیلات خود را تا پایان دبیرستان در شهر اراک گذراند و چنان که خود میگوید این دوران را بیشتر به خواندن چیزهای دیگر میگذراند تا درسهای مدرسه. ابتدا همهی کتابهای کودکان کتابخانهی شهر را میخواند که شمارشان اندک بود و پس از آن به خواندن کتابهای پدر روی میآورد. به این ترتیب بیش از آن که برای خواندن کتاب انتخابی داشته باشد، هر چه را که با توجه به شرایط مقدور بود میخوانده است. اما با ورود به دبیرستان کتابهای بهتری در دسترسش قرار میگیرد و کتابخانهی مدرسه زمینهساز آشنایی او با نویسندگان غربی چون مارک تواین و جک لندن میشود.

دورهی دبیرستان او مصادف بود با سالهای انقلاب و فضای مذهبی آن زمان، و از سوی دیگر به سبب آن که در خانوادهای مذهبی بزرگ شده بود، علاقهمند بود که در رشتهی الهیات درس بخواند، و حتی زمانی تصمیم بر آن داشت که راهی حوزهی علمیه قم شود. اما در نهایت پس از آن که سری به جبههی جنگ میزند و دیپلم خود را در رشتهی اقتصاد میگیرد، مدتی را در یکی از روستاهای اطراف اراک به معلمی میپردازد.

در نهایت در دومین رشتهی مورد علاقهی خود، ادبیات، در دانشگاه شهید چمران اهواز پذیرفته میشود. دورهی کارشناسی خود را در سالهای جنگ تحمیلی در شهر اهواز میگذراند و پس از پایان این دوره در سال 1367 عازم خدمت سربازی میشود. دهقانی پس از بازگشت از سربازی ازدواج میکند و برای مدت کوتاهی به کار در یک سازمان دولتی میپردازد، اما سرانجام از این کار استعفا میدهد و برای ادامهی تحصیل همراه همسر و فرزند راهی شهر مشهد میشود. او دورهی کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه فردوسی مشهد میگذراند و همزمان با آن به تدریس در مدارس و دانشگاه آزاد میپردازد. حاصل کارهای پژوهشی او در دورهی فوق لیسانس کتاب «وسوسه عاشقی» است که در سال 1377 به چاپ و نشر سپرده است.

دهقانی در سال 1373 بدون فاصله پس از اتمام کارشناسی ارشد، دورهی دکتری خود را در دانشگاه تهران آغاز میکند. او پایاننامهی دکتری خود را به راهنمایی دکتر عبدالحسین زرینکوب و با مشاورهی دکتر شفیعی کدکنی و دکتر پورنامداریان در حوزهی نقد ادبی انجام میدهد. پس از گرفتن مدرک دکتری به استخدام وزارت علوم درمیآید و در دانشگاه سمنان مشغول به تدریس میشود. دو سال پس از آن نیز به دانشکدهی ادبیات دانشگاه تهران منتقل میشود، اما پس از شش سال تدریس در این دانشگاه اخراج میشود. دکتر دهقانی چند ماهی را نیز در دانشگاه پکن به تدریس زبان و ادبیات فارسی پرداخته است که حاصل این اقامت در چین کتاب «یادداشتهای پکن» است. او در این کتاب تحولات فرهنگی کشور چین را موضوع نگاه تیزبین خود قرار داده است.

دکتر محمد دهقانی زبان عربی را به واسطهی آموزشهای دینی پدر از قرآن، نهجالبلاغه، کتاب جامعالمقدمات و ... میآموزد و به واسطهی علاقهی شخصی در سالهای مدرسه و دانشگاه به مطالعهی آن میپردازد. اما زبان انگلیسی را در سالهای لیسانس و به صورت خودآموز فرامیگیرد. در دوران تحصیل به راهنمایی دکتر ابراهیم قیصری به مطالعه میپردازد و در این میان با مطالعهی کتاب «گزارش به خاک یونان» با نیکوس کازانتزاکیس آشنا میشود. پس از آن که کتابهای ترجمه شدهی این نویسنده را میخواند به سراغ متنهای انگلیسی میرود و همگام با مطالعه، ترجمهی یکی از کتابهای او را آغاز میکند. سرانجام این کتاب در سال 1367 با عنوان «سیر آفاق» و در چاپ دوم در سال 1380 با عنوان «سفرها» منتشر میشود. پس از آن نیز ترجمهی آثار دیگری از کازانتزاکیس را در فهرست کار خود قرار میدهد و به همین سبب در سال 2006 دیپلم افتخار انجمن ادبی پارناسوس یونان برای ترجمهی آثار کازانتزاکیس به خود اختصاص میدهد.

دکتر محمد دهقانی در تهران زندگی میکند و روزگار خود را به خواندن و نوشتن میگذراند. از مهمترین آثار او مجموعهای است که در تاریخ و ادبیات ایران دارد. تاکنون چندین جلد از این مجموعه که به شاهنامه فردوسی، رودکی، فرخی سیستانی، تاریخ بلعمی، ناصر خسرو و ... اختصاص دارد به چاپ رسیده است و قرار است تا قرن نهم و جامی پیش برود. هرچند دکتر دهقانی پس از پایان یافتن این مجموعه، قصد دارند آن را تا امروز ادامه دهند.

  • آثار

آثار دکتر محمد دهقانی را میتوان به دو دستهی ترجمهها و تألیفها تقسیم کرد که بخشی از تألیفها به مجموعه تاریخ و ادبیات ایران اختصاص دارد. این آثار به تفکیک در ادامه آمدهاند.

  • ترجمه

س‍ی‍ر آف‍اق، ن‍ی‍ک‍وس ک‍ازان‍ت‍زاک‍ی‍س، پ‍ی‍ک ف‍ره‍ن‍گ، ۱۳۶۷.

س‍ف‍ره‍ا، ن‍ی‍ک‍وس ک‍ازان‍ت‍زاک‍ی‍س، ج‍ام‍ی، ۱۳۸۰.

روش‍ن‍ف‍ک‍ران ای‍ران در ق‍رن ب‍ی‍س‍ت‍م، ع‍ل‍ی ق‍ی‍ص‍ری، ه‍رم‍س، م‍رک‍ز ب‍ی‍ن ال‍م‍ل‍ل‍ی گ‍ف‍ت‍گ‍وی ت‍م‍دن‍ه‍ا، ۱۳۸۳.

اس‍طوره، لارس ک‍وپ، ش‍رک‍ت ان‍ت‍ش‍ارات ع‍ل‍م‍ی و ف‍ره‍ن‍گ‍ی، ۱۳۸۴.

ب‍ه س‍وی آزادی، ن‍ی‍ک‍وس ک‍ازان‍ت‍زاک‍ی‍س، ج‍ام‍ی، ۱۳۸۴.

گ‍دا، ن‍ج‍ی‍ب م‍ح‍ف‍وظ، نیلوفر، ۱۳۸۵.

روانشناسی دین (کلاسیک و معاصر)، دیویدام وولف، رشد، ۱۳۸۶.

روانشناسی دین (براساس رویکرد تجربی)، برنارد اسپیلکا، رالف دبلیوهود، بروس هونسبرگر، ریچارد گرساچ، ناشر: رشد، 1390.

بودا، نیکوس کازانتزاکیس، نگاه معاصر، ۱۳۸۸.

تاریخ‌نگاری فارسی (سامانیان، غزنویان، سلجوقیان)، جولی اسکات میثمی، ماهی، ۱۳۹۱.

تاریخ اجتماعی ایران در عصر آل بویه: وفاداری و رهبری در ادوار آغازین جامعه اسلامی، روی متحده، نامک، ۱۳۹۴.

خرد و فرزانگی: (از نگاه پوه)، بنجامین هوف؛ ترجمه سیدمهدی ثریا، محمد دهقانی، جوانه رشد، ۱۳۹۴.

علم و دین، تامس دیکسون، انتشارات ماهی، ۱۳۹۴.

روانشناسی عمومی، نویسندگان کرول وید [و دیگران]، مترجمان هامایاک آوادیس یانس، محمد دهقانی [و دیگران]، ویراستار محمد دهقانی، رشد، ۱۳۹۵.

چین و ژاپن، نیکوس کازانتزاکیس، نشر نی، ۱۳۹۶.

دانش خطرناک، رابرت اروین، انتشارات ماهی، ۱۳۹۶.

  • تالیف

وس‍وس‍ه ع‍اش‍ق‍ی: ب‍ررس‍ی ت‍ح‍ول ع‍ش‍ق در ادب پ‍ارس‍ی، ب‍رن‍ام‍ه، ۱۳۷۷.

پ‍ی‍ش‍گ‍ام‍ان ن‍ق‍د ادب‍ی در ای‍ران، س‍خ‍ن، ۱۳۸۰.

فارسی عمومی: برای دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، همراه با ابراهیم قیصری، جامی، 1381.

از شهر خدا تا شهر انسان: در نقد و بررسی ادبیات کلاسیک و معاصر، مروارید، ۱۳۸۹.

حدیث خداوندی و بندگی: تحلیل تاریخ بیهقی از دیدگاه ادبی، اجتماعی و روان‌شناختی (همراه با شرح و توضیح مهم‌ترین بخش‌های متن). نشر نی، ۱۳۹۴.

یادداشت‌های پکن، نگاره آفتاب، ۱۳۹۴.

مجموعه تاریخ و ادبیات ایران:

محمدبن زکریای رازی، نشر نی، 1394.

برگزیده ترجمه تفسیر طبری، نشر نی، ۱۳۹۴.

تاریخ بلعمی، تاریخ و ادبیات ایران، نشر نی، ۱۳۹۴.

دقیقی، نشر نی، ۱۳۹۴.

رودکی: پدر شعر فارسی، نشر نی، 1394.

شاهنامه ابومنصوری، نشر نی، 1394.

شاهنامه‌ی فردوسی، نشر نی، ۱۳۹۵.

کسایی: نخستین شاعر نامدار شیعه، نشر نی، 1395.

منوچهری، نشر نی، ۱۳۹7.

فرخی سیستانی، نشر نی، ۱۳۹7.

ناصر خسرو، نشر نی، 1397.

ابوریحان بیرونی، نشر نی، 1397.