محمد شمس لنگرودی

محمد شمس لنگرودی

محمد شمس لنگرودی، شاعر، نویسنده، پژوهشگر ادبی و بازیگر معاصر ایرانی، بیست و ششم آبان ماه 1329 در محله آسید عبدالله لنگرود چشم به جهان گشود. او در خانواده ای مذهبی بزرگ شد؛ پدرش جعفر شمس لنگرودی روحانی و امام جمعه ی شهر بود و شعر نیز می سرود. شمس لنگرودی تحصیلات خود را تا گرفتن مدرک دیپلم ریاضی در زادگاه خود گذراند. در دوران دبیرستان با خواندن شعری از فریدون توللی با شعر نو آشنا شد و پس از آن با مطالعه ی شعر نادرپور به شعر او گرایش یافت. در نتیجه ی این علاقه و به تقلید از نادرپور، چهارپاره ای سرود و نخستین شعر خود را در هفته نامه امید ایران چاپ کرد. پس از آن گاهی شعرهایی در مجلات جوانان، فردوسی، تهران مصور و زن روز به چاپ رساند و به مرور با شاعران نوپرداز بیشتری آشنا شد.
  • به قلم مریم عسگری

محمد شمس لنگرودی، شاعر، نویسنده، پژوهشگر ادبی و بازیگر معاصر ایرانی، بیست و ششم آبان ماه 1329 در محله آسید عبدالله لنگرود چشم به جهان گشود. او در خانوادهای مذهبی بزرگ شد؛ پدرش جعفر شمس لنگرودی روحانی و امام جمعهی شهر بود و شعر نیز میسرود.

شمس لنگرودی تحصیلات خود را تا گرفتن مدرک دیپلم ریاضی در زادگاه خود گذراند. در دوران دبیرستان با خواندن شعری از فریدون توللی با شعر نو آشنا شد و پس از آن با مطالعهی شعر نادرپور به شعر او گرایش یافت. در نتیجهی این علاقه و به تقلید از نادرپور، چهارپارهای سرود و نخستین شعر خود را در هفتهنامه امید ایران چاپ کرد. پس از آن گاهی شعرهایی در مجلات جوانان، فردوسی، تهران مصور و زن روز به چاپ رساند و به مرور با شاعران نوپرداز بیشتری آشنا شد.

شمس لنگرودی یک سال پس از پایان دبیرستان و در سال 1349 وارد مدرسهی عالی بازرگانی رشت شد و به تحصیل در رشتهی اقتصاد پرداخت. در طول تحصیل سرودن شعر را به طور جدی ادامه داد و در مدارس رشت به تدریس ادبیات فارسی مشغول شد. پس از گرفتن مدرک کارشناسی برای مدتی به تهران رفت و در مدرسهی دخترانهی خوارزمی به تدریس ادبیات فارسی پرداخت. در سال 1355 برای یک سال به رشت بازگشت و در ادارهی کل کشاورزی رشت به عنوان کارشناس اقتصاد کشاورزی مشغول به کار شد. او در همان سال نخستین مجموعه شعر خود را با نام «رفتار تشنگی» چاپ و منتشر کرد.

در سال 1356 شمس لنگرودی به تهران بازگشت و در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مشغول به کار شد، اما دو سال بعد از این سازمان اخراج شد. او در سال 1358 با فرزانه داوری ازدواج کرد و در دبیرستانهای تهران به تدریس اقتصاد و ادبیات فارسی پرداخت. در سال 1360 با همراهی رضا علامهزاده، نسیم خاکسار، بتول عزیزپور، فریدون فریاد، امیرحسن چهلتن و دیگران، جُنگ بیداران را منتشر کردند که انتشار نمایشنامهی «قانون» در این نشریه منجر به دستگیری و حبس او به اتهام سیاسی شد. یک سال بعد با تلاش پدر از زندان آزاد شد و سرودن شعر و همکاری با مطبوعات را از سر گرفت. انتشار مجموعهی «خاکستر و بانو» در سال 1365 نام او را بر سر زبانها انداخت. تا اواخر دهه شصت چند مجموعه شعر از او به چاپ رسیده است، اما پس از آن به سبب نوعی یأس فلسفی، به بازبینی باورها و معنای زندگی خویش مینشید. تأملات این دوره موجبات سکوت او را برای حدود یک دهه فراهم میآورد. در این دوره یک سالی را به سفر در کشورهای مختلف و برگزاری نشست، شعرخوانی، پرسش و پاسخ و سخنرانی در دانشگاهها گذراند. به آلمان، آمریکا، سوئد، بلژیک، فرانسه، نروژ و سوئیس سفر کرد و یک سال در هلند زندگی کرد. او در این سالها با مکتبها و نظریات فلاسفه و بزرگان دنیا آشنا شد و از نیچه و بودیسم تأثیر پذیرفت. در سال 1378 شمس لنگرودی به همراه خانواده به ایران بازگشت و فعالیت ادبی خود را از سر گرفت. از آن پس او به تدریس در چند دانشگاه به طور غیررسمی مشغول شد.

شمس لنگرودی نخستین رمان خود، «رژه بر خاک پوک» را در سال 1373 به چاپ و نشر سپرد. اما رمان دوم او «شکست خوردگان را چه کسی دوست دارد» هرگز اقبال چاپ نیافت و پس از چهار بار بررسی از سوی وزارت ارشاد غیرقابل چاپ اعلام شد. لنگرودی علاوه بر شعر و رمان، چند اثر پژوهشی نیز به چاپ رسانده است که در میان آنها مجموعهی چهار جلدی «تاریخ تحلیلی شعر نو» بیش از همه شناخته شده است. او در سال ۱۳۸۱ جایزه بنیاد بیژن جلالی در عرصهی تحقیق را به خود اختصاص داد.

شمس لنگرودی در سال 1389 با پیشنهاد رسول یونان در فیلم فلامینگو شماره 13 در نقش یک شاعر بازی میکند. او که تجربهی کلاسهای تئاتر را در سال 1356 دارد، بعد از نخستین بازی در این فیلم سینمایی قدم به عرصهی سینما میگذارد و در آن نیز خوش میدرخشد. او در عرصهی هنر به موسیقی نیز علاقهمند بوده و زمانی گیتار مینواخته اما به سبب شکستن دستش در یک تصادف آن را رها میکند. در سالهای اخیر لنگرودی بیشتر به حوزهی سینما پرداخته است و چنانچه خود اذعان میدارد چشمانداز سینما را وسیع و آن را به زندگی نزدیکتر میبیند.

سبک و سیاق شعرهای شمس لنگرودی از ابتدا تا کنون دستخوش تحولاتی در فضای شعری و مضمون شده است که نتیجهی تغییر جهانبینی و تفکر شاعر است. او به گفته خودش دو دورهی تحولی را در جهانبینی خود تجربه کرده است و این تحول هر بار منجر شده تا در بازهای حدود یک دهه شعر نسراید. به باور او آنچه ورای ایدئولوژی میتواند برای انسان نجاتبخش باشد، عشق است. به واسطهی همین نگاه عاشقانه به جهان شعرهای او از دههی هشتاد به بعد سبک و سیاق عاشقانه به خود گرفته است.

  • آثار

از این شاعر و هنرمند نامآشنا در عرصهی ادبیات چندین مجموعه شعر، رمان، آثار پژوهشی و کتاب کودک و نوجوان تا کنون به چاپ و نشر رسیده است. مجموعه آثار و بازیهای او در عرصهی سینما به تفکیک در ادامه آمده است.

  • مجموعه شعر

رفتار تشنگی، 1355

در مهتابی دنیا، نشر چشمه، 1363

خاکستر و بانو، نشر چشمه، 1365

جشن ناپیدا، نشر چشمه، 1367

قصیده لبخند چاک چاک، نشر مرکز، 1369

نت‌هایی برای بلبل چوبی، نشر سالی، 1379

پنجاه و سه ترانه عاشقانه، انتشارات آهنگ دیگر، 1383

باغبان جهنم، انتشارات آهنگ دیگر، 1383

توفانی پنهان شده در نسیم (گزیده شعرها با مقدمه و انتخاب بهاءالدین مرشدی)، نشر چشمه، 1385

ملاح خیابان‌ها، انتشارات آهنگ دیگر، 1386

مجموعه اشعار، انتشارات نگاه، 1387

منظومه بازگشت و اشعار دیگر.نشر چشمه

واژه ها به دیدن من می آیند. نشر نگاه

چوپانی سایه‌ها (گزیده شعرها با انتخاب کریم رجب زاده)، نشر تکا، 1387

هیچ کس از فردایش با من سخن نگفت (گزیده شعرها با انتخاب و مقدمه آزاده کاظمی)، انتشارات نگاه، 1388

۲۲ مرثیه در تیر ماه (شامل اشعاری مرتبط با رویدادهای پس از انتخابات ۱۳۸۸)، انتشار الکترونیکی، 1388

مرا ببخش خیابان بلندم (گزیده شعرها با انتخاب غلامرضا بروسان)، نشر شاملو، 1388

لب خوانی‌های قزل آلای من، انتشارات آهنگ دیگر، 1389

رسم کردن دست‌های تو، انتشارات آهنگ دیگر، 1389

می میرم به جرم آن که هنوز زنده بودم، نشر چشمه، 1389

شب نقاب عمومی است، انتشارات نگاه، 1390

آوازهای فرشته بی‌بال (مجموعه اشعار)، انتشارات نگاه، 1392

گزینه اشعار شمس لنگرودی. نشر مروارید

تعادل روز بر انگشتم (مجموعه شعر)، انتشارات نگاه، 1392

حکایت دریاست زندگی (گزینه اشعار)، نشر نیماژ، 1392

و عجیب که شمس ام می خوانند.نشر نگاه

  • رمان

رژه بر خاک پوک، نشر مرکز، 1370

شکست خوردگان را چه کسی دوست دارد، چاپ نشده

آن‌ها که به خانه من آمدند، نشر افق، 1394

  • آثار پژوهشی

تاریخ تحلیلی شعر نو در ۴ جلد، نشر مرکز

گردباد شور جنون، تحقیقی در سبک هندی و احوال و اشعار کلیم کاشانی، نشر چشمه، 1367

مکتب بازگشت بررسی شعر دوره‌های افشاریه، زندیه، قاجاریه، نشر مرکز ۱۳۷۵

از جان گذشته به مقصود می‌رسد (زندگی نیمایوشیج)، فرهنگ ایلیا رشت ۱۳۹۰

رباعی محبوب من، نشر مرکز ۱۳۸۸

روزی که برف سرخ ببارد، نشر مرکز، 1389

  • ادبیات کودک و نوجوان

شبی که مریم گم شد، ۱۳۷۸

رومی و بومی؛ روایت تازه از حکایت موش و گربه، نشر چشمه، 1390

داستان چرخ،نشر شهر قلم

  • بازی در سینما

دوباره زندگی، ۱۳۹۶

رفتن، ۱۳۹۵

احتمال باران اسیدی، ۱۳۹۳

پنج تا پنج، ۱۳۹۲

فلامینگو شماره ۱۳، 1389

  • آثاری دربارهی شمس لنگرودی

سخت مثل آب، فیلم مستندی نود دقیقه‌ای درباره زندگی و شعر شمس لنگرودی به کارگردانی آرش سنجابی و تهیه کنندگی سعید ارهالی

عاشقانه های شمس لنگرودی. به کوشش فیض شریفی.نشر هیرمند

بازتاب زندگی ناتمام، مجموعه مصاحبهها به کوشش مژگان معقولی، انتشارات آهنگ دیگر، 1385

تاریخ شفاهی زندگی‌نامه شمس لنگرودی از سری کتاب‌های تاریخ شفاهی ایران زیر نظر محمد هاشم اکبریانی، مصاحبه‌کننده: کیوان باژن، نشر ثالث، 1387