بررسی و معرفی «فرهنگ گویش های کاشان»

بررسی و معرفی «فرهنگ گویش های کاشان»

بدون تردید می‌توان گفت «فرهنگ گویش‌های کاشان» یک نمونه مناسب برای الگو قرار دادن و مبنایی برای دریافت‌های آتی در سایر مناطق ایران کهن است.

به قلم: حسین باغ شیخی

 


 

گستره کاشان روزگاری یکی از بخش‌های مرکزی سرزمین باستانی ماد بود و اکنون بی‌گمان از اصیل ترین منطقه‌های ایران است. کاشان و منطقه‌های اطراف آن بسیاری از عناصر نخستین و کهن ایرانی خویش را، چه در جاینام‌ها و چه در فرهنگ و زبان مردم حفظ کرده است.

روند توسعه فرهنگی، توسعه فناوری، روند جهانی شدن و پیشرفت روزافزون ابزارهای اطلاع‌رسانی و رسانه‌های گروهی، متاسفانه باعث از میان رفتن بسیاری از فرهنگ‌ها و زبان‌های بومی، یا به اصطلاح خرده فرهنگ‌ها، شده است. در شهرهای بزرگ این منطقه از جمله کاشان، نطنز، دلیجان و... اکنون کمتر نشانی از گویش‌های باستانی مردم برجا مانده است و فارسی یکه‌تاز معرکه است؛ با تاکید بر این نکته که گاه فارسی ناب و قابل دفاعی  هم نیست. با این همه سیل همه‌گیر شدن تمدن به این جزیرک های باستانی گوشه نشین نیز رحم نکرده است.

به هرحال، چنان‌که گفته شد، کاشان از دیدگاه فرهنگی و زبانی، هنوز جلوه‌های اصالت خود را به‌گونه‌ای چشم‌گیر نگه داشته است.

در میان جاینام‌های منطقه نمونه‌هایی متعلق به دوره پیش از مهاجرت آریاییان به فلات ایران نیز دیده می‌شود، از جمله نام خود کاشان که شاید ریشه در نژاد نام (ethnonym) کاشی دارد و دیگر جاینام‌ها که به تفصیل در کتاب حاضر مورد توجه و بازبینی و تدبر قرار گرفته است.

کتاب حاضر بر پایه‌ی داده‌هایی تدوین شده است که هیاتی از استادان و پژوهشگران بخش ایران‌شناسی طی یک دوره زمانی بلند مدت از گستره کاشان (از روستاهای هنجن، کمجان، یارند، طره، ابیانه، فیریزهند، بیدهند، تکیه، سادات، ولوگرد، چیمه، جوشقان، ازوار، برزک، ویدوج، ابوزیدآباد، خالد آباد، نراق، نوش‌آباد، قهرود، محلات، دلیجان، بیجگان و دیگر مناطق اطراف) گردآوری شده است. همه این موارد بیش از 2500 برگ متن فولکوریک، واژه‌ها و مواد قوم‌نگاری است. بخش اعظم این کتاب را واژه‌نامه گویش‌های این گستره تشکیل می‌دهد. اثر حاضر بر اساس فرآورده‌ها وکارکردهای میدانی هیات حاضر جمع‌آوری و ثبت گردیده است.

دایره غنی اصطلاحات کشاورزی و دامداری، نام‌های گیاهان، جانوران، پدیده‌های طبیعی، اصطلاحات روابط اجتماعی و دیگر پنداره‌های وابسته به محیط زیست و رسم‌ها وآیین ساکنان گستره کاشان، که بسیاری از عناصرکهن واژگان ایران باستان را در خود جای داده است، می‌تواند پایه معتبری نه تنها برای پژوهش‌های همه جانبه در زمینه واژه‌شناسی تاریخی و تدوین اطلس گویشی زبان‌های ایرانی، بلکه برای تدوین تاریخ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی منطقه باشد.

در مورد کتاب فرهنگ گویش‌های کاشان چند نکته را باید خاطر نشان  کرد:

  • بخش واژه‌نامه بر پایه الفبای آوانگاری تدوین شده است.
  • در انتخاب واژه‌ها به گونه‌های اصیل ایرانی ارج داده شده است.
  • گروه واژه‌های هم ریشه و هم معنی بیشتر در یک مدخل گنجانده شده است وسپس یک به یک به صورت جداگانه به مدخل اصلی ارجاع داده شده‌اند.
  • در توضیح تاریخی واژه‌ها، یعنی ریشه‌‌یابی آن‌ها، در وهله‌ی نخست واژه‌های اصیل و تکواژه‌های گویشی معرفی می‌شوند.
  • در آوانگاری به جنبه‌های تاریخی اولویت داده شده، هر چند جزئیات تلفظی واژه‌ها نیز بسته به ویژگی‌های آوایی گویش‌ها همواره در نظر بوده است.
  • بسیاری از مدخل‌ها تنها یک نمونه از یک گویش را دربر می‌گیرند، زیرا سعی برآن بوده است که تا حد امکان واژه‌هایی در «واژه‌نامه» جای داده شوند که از سوی اعضای گروه در مکان و به طور حضوری ثبت شده‌اند.

بدون تردید می‌توان اعتراف نمود که فرهنگ گویش‌های کاشان یک نمونه مناسب برای الگو قرار دادن و مبنایی برای دریافت‌های آتی در سایر مناطق ایران کهن است. در دسته‌بندی که مولفان کتاب به آن اشاره دارند و محور بخش‌های نوشتاری کتاب نیز بوده است از دیدگاهی مبتنی بر تقسیم بند به دو گروه مجزا استفاده شده است:

  • الف: نام‌هایی که در ایرانی بودن آن تردیدی نیست (مانند: کمجان/کمیجان، نایین، نشلج، نشلگ، میمه، جاسب، فریزهند، یارند)
  • ب: نام‌هایی که تا اندازه‌ای قابل ریشه‌یابی هستند.

کتاب حاضر توسط بنیاد محترم فرهنگ کاشان و به همت استادانِ امر، آقایان گارنیک آساتوریان و همکاری علی میرزایی، مهشید جعفری و سید ناصر سرافرازی تدوین شده است و تحت نظر جناب آقای مهندس محلوجی به تبع نشر رسیده است.

فروشگاه ساربوک، شعبه تلگرافخانه با افتخار آماده عرضه کتاب فوق خدمت مخاطبان و علاقمندان به این محور موضوعی است.

برای خرید غیر حضوری این کتاب اینجا کلیک کنید.