کورش یا ذوالقرنین

کورش یا ذوالقرنین

کتاب «کورش یا ذوالقرنین قرآن و تورات» مسئله رابطه کورش و ذوالقرنین را روشن می کند.

آنچه تاکنون در پی یافتن پاسخی برای بوده ایم مساله‌ای است تاریخی و پیچیده که پژوهشگران را از قدیم‌الایام دچار سردرگمی و سرگشتگی کرده است. قضیه از این قرار است که قرآن کریم از یکی از پادشاهان کهن به نام ذوالقرنین سخن به میان می‌آورد. حال پرسش این است که این پادشاه کیست. نامش از کجا بر زبان‌ها افتاده. برای چه چنین لقب شگفت‌‌آوری گرفته، چه فکر و اندیشه‌ای پشت این لقب است و صاحبان این اندیشه چه کسانی هستند؟

آیا حقیقتا پادشاهی با این لقب وجود داشته است یا این که نه ماجرای او صرفا افسانه‌ای است از افسانه‌های پیشینیان. در طول تاریخ پاسخ‌های متفاوتی به این پرسش داده شده و مصداق‌های متعددی برای این لقب معرفی شده است، در سده معاصر مولانا ابوالکلام آزاد متفکر بزرگ هند با مستندات تاریخی، کورش را مصداق ذوالقرنین مذکور در قرآن و تورات می‌داند، و به این پرسش تاریخی پاسخی مستدل می‌دهد؛ نظریه‌ای که مفسر بزرگی چون علامه طباطبایی نیز آن را پذیرفته است.

با انتشار آرای اندیشمند بزرگ هندی مولانا ابوالکلام آزاد در سال 1950 میلادی مبنی بر این که کورش کبیر مصداق تاریخی ذوالقرنین است. ناگهان این نظریه جدید کانون توجه پژوهشگران به‌ویژه ایرانیان شد. در این میان نباید هوشیاری زنده‌یاد محمدابراهیم باستانی‌پاریزی را نادیده گرفت که به اهمیت موضوع پی برد و در سال 1330 در کوتاه‌ترین زمان به ترجمه مقالات ابوالکلام اقدام کرد.

ترجمه وی با این که ترجمه‌ای شتابزده بود و بعدا نیاز به بازبینی پیدا کرد و برخی از ایرادهای چاپ نخست برطرف شد، اما در همان زمان که از چاپ درآمد به دلیل تازگی موضوع سخت مورد اقبال جامعه ایرانی قرار گرفت، به‌طوری که از آن زمان تاکنون مبنای پژوهش‌های دیگری قرار گرفت که اغلب آن‌ها در تایید و تکمیل نظریه مولانا ابوالکلام آزاد است.


کتاب «کورش یا ذوالقرنین قرآن و تورات» نوشته مولانا ابوالکلام آزاد که با ترجمه و تعلیقات مسلم زمانی و علی‌اصغر قهرمانی‌ مقبل از سوی نشر نی منتشر شده، در شش فصل تنظیم شده است. ذوالقرنین در قرآن، تاریخ قوم یهود و باور آن‌ها به ذوالقرنین، خاندان ایرانی هخامنشی و کورش، ذوالقرنین یاد شده در قرآن و کورش، باورهای ذوالقرنین یاد شده در قرآن و کورش، سد یاجوج و ماجوج فصل‌های کتاب را تشکیل می‌دهد. پایان‌بخش کتاب نیز به تعلیقات، پیوست‌ها (دلالت‌های معنایی قرن در زبان عربی و عبری، توصیف تنگه داربال در سفرنامه ارنست اورسول)، منابع و مراجع مقدمات و تعلیقات و نمایه اختصاص دارد.

سعید نفیسی در مقدمه کتاب می‌نویسد: «سال‌ها بود که چه در ایران و چه در کشورهای دیگر اسلامی ذوالقرنین را همان اسکندر مقدونی می‌پنداشتند و کسی درصدد نشده بود با قراین و جهات دیگر تطبیق کند و حقیقت را بجوید و عرضه دارد. این مشکل هزار و اندساله را اخیرا دانشمند نامی ابوالکلام آزاد وزیر معارف دانشور هندوستان بدین خوبی که درین رساله آشکار است حل کرده و بدین وسیله خدمت شایانی به معارف اسلامی کرده است. چیزی که بر سپاسگزاری ایرانیان می‌افزاید این است که با دلایل متقن و تردیدناپذیر ثابت کرده است که مراد قرآن شریف از ذوالقرنین، کورش بزرگ شاهنشاه نامی هخامنشی است. این فخر را امروز با کمال سربلندی می‌توان بر مفاخر دیگر ایران افزود که قرآن شریف مداح شاهنشاه بزرگ ایران است و این نعمت علمی و ادبی را مدیون به مولانا ابوالکلام آزاد هستیم.»

  • اسکندر مقدونی 

با این توضیحات و دیدگاه‌های مختلف باید به این نکته اشاره کرد که بیشتر تاریخ‌پژوهان و محققان بر این باورند که ترجمه واژه به واژه عبارت عربی «ذوالقرنین» همان‌طور که در قرآن نوشته شده ‌است، «دارنده دوشاخ» است. اسکندر مقدونی نیز در تصویرسازی‌های یونان باستان با دو شاخ به تصویر کشیده شده‌ است؛ بنابراین به گمان برخی دیگر از پژوهشگران ذوالقرنین نمی‌تواند مصداق تاریخی کورش هخامنشی باشد. برخی از پژوهشگران تاریخ نیز می‌خواهند اثبات کنند که ذوالقرنین همان کوروش هخامنشی است تا بتوانند بین کورش و ذوالقرنین ارتباط برقرار کنند و پل مستحکمی بین فرهنگ ملی و اسلامی بزنند.

محمود جعفری دهقی، پژوهشگر تاریخ و استاد زبان‌های باستانی در نوشته‌هایش به سوره کهف اشاره می‌کند و می‌گوید: «در قرآن، دامنه لشکرکشی ذوالقرنین از مشرق تا مغرب جهان آمده است و او را بانی سدی در برابر تجاوزها و فساد یاجوج و ماجوج معرفی کرده است. در تعبیر رویایی در کتاب دانیال نبی (باب هشتم) نماد ذوالقرنین به گونه قوچی دو شاخ معرفی می‌شود که با بز کوهی تک شاخی می‌جنگد. قوچ دوشاخ کوروش هخامنشی است و دو شاخ او نشان اتحاد ماد و پارس است. اما مراد از بز تک شاخ اسکندر مقدونی است که سلسله هخامنشی را منقرض می‌سازد.»  

کتاب «کورش یا ذوالقرنین قرآن و تورات» در 235 صفحه، شمارگان 500 نسخه و بهای 28 هزار تومان از سوی نشر نی منتشر شده است.
 

  • منبع: ایبنا