صالح حسینی

صالح حسینی

کتابهای «1984» نوشته‌ی جورج اورول، «خشم و هیاهو» اثر ویلیام فاکنر، «دل تاریکی» جوزف کنراد و «برادران کارامازوف» فئودور داستایوفسکی، از مشهورترین کارهای این مترجم است.

صالح حسینی، مترجم و منتقد ادبی، در پانزدهم دی ماه 1325 در سُنقُرِ کرمانشاه به دنیا آمد. صالح حسینی در طی دوران تحصیل در مقاطع ابتدایی و متوسطه، با خواندن کتاب و مجلات ادبی و فرهنگی اوقات فراغت را ‌گذراند و با آثار کلاسیک ایرانی و خارجی آشنا شد. از طرفی دیگر، تحصیل یک ساله در مدرسه‌ی علمیه، علاقه‌اش به مطالعه‌ی عمیق متون دینی از جمله قرآن را در او شکوفا کرد. صالح حسینی در سال 1345 در آزمون کنکور، در رشته‌ی زبان و ادبیات انگلیسیِ دانشگاه شیراز پذیرفته شد و به این شهر نقل مکان کرد. حسینی تحصیلات دانشگاهی را تا مقطع کارشناسی ارشد ادامه داد و در سال 1352 از دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. او در طی این سال‌ها به ترجمه‌ی متون و مقالات مختلف و کسبِ تجربه دست زد. صالح حسینی در همین سال به استخدامِ دانشگاه اهواز درآمد. دو سال بعد، یعنی در سال 1354 از سویِ دانشگاه برای تحصیل در مقطع دکتری زبان و ادبیات انگلیسی به دانشگاه جورج واشنگتن رفت و در سال 1358 با مدرک دکتری به ایران بازگشت. حسینی در طول تحصیل در آمریکا، عمده‌ تمرکز و تخصصش را روی ادبیات آمریکا قرار داد، به ویژه آثار نویسندگانی چون ویلیام فاکنر، هرمان ملویل، ارنست همینگوی.

بازگشتِ صالح حسینی به ایران، همزمان با انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاه‌ها بود. او برای دو سال در مرکز نشر دانشگاهی مشغول به کار شد و با افرادی چون نصرالله پورجوادی همکاری کرد. در سال 1362 با گشایشِ دوباره‌ی دانشگاه‌ها، به دانشگاه شهید چمران اهواز رفت و در آنجا به تدریس پرداخت. صالح حسینی در زمینه‌هایی چون ترجمه، نقد ادبی، رمان، مکتب هاى ادبى، شعر انگلیسى و بررسى ادبیات معاصر فارسى به تدریس پرداخته است. حسینی پس از سی سال تدریس، در سال 1388 بازنشسته شد. با این حال، او همچنان به فعالیتهای دیگر خود در حوزه ترجمه و تألیف ادامه می‌دهد.

در طی این سال‌ها، صالح حسینی در کنار تدریس در دانشگاه‌های مختلف و نگارش مقالات ادبی و پژوهشی، به ترجمه رمان و داستان‌های خارجی و تألیفِ کتب نقد ادبی درباره ادبیات ایران و جهان، مشغول بوده است.

ترجمه‌های صالح حسینی، غالباً از معتبرترین و معروف‌ترینِ کارهای حوزه‌ی ترجمه است. ولی شاید بتوان گفت که ترجمه‌ی کتاب‌هایی چون «1984» نوشته‌ی جورج اورول، «خشم و هیاهو» اثر ویلیام فاکنر، «دل تاریکی» جوزف کنراد و «برادران کارامازوف» فئودور داستایوفسکی، از مشهورترین کارهای این مترجم است.

نخستین کار ترجمه‌ای صالح حسینی که به چاپ می‌رسد، رمان «آخرین وسوسه‌ مسیح» نوشته‌ی نیکوس کازانتزاکیس است، که در سال 1360 توسط نشر نیلوفر منتشر می‌شود. دو سال بعد کتاب دیگری، «گزارش به خاک یونان»، از همین نویسنده را نیز ترجمه می‌کند. هر دو کتاب مورد استقبال قرار می‌گیرد و بارها تجدید چاپ می‌شوند. صالح حسینی که در انتخابِ کتاب برای ترجمه، به دنبال کردنِ آثارِ یک نویسنده، بیشتر علاقه دارد؛ آثار جورج اورول، نویسنده‌ی انگلیسی‌تبار، را برمی‌گزیند. ترجمه‌ی رمان «1984» به فارسی، در اوایل دهه‌ی شصت، نظرها را به خود جلب می‌کند. این رمانِ اورول هم‌چون «قلعه حیوانات» رمانی سیاسی است، که با زبانی گزارشی و تلخ فضای خفقان‌آوری را ترسیم کرده است. حسینی که از عهده‌ی انتقال این فضا و زبانِ کتاب برآمده، بعدها به ترجمه‌ی دوباره‌ی «قلعه حیوانات» نیز دست می‌زند.

اما ترجمه‌ی رمان «خشم و هیاهو» بی‌شک نقطه‌ی درخشان کارنامه‌ی صالح حسینی است. همان‌طور که خود او نیز این اثر را بهترین ترجمه‌اش عنوان کرده است. حسینی علاوه بر این، از ویلیام فاکنر کتاب‌های «برخیز ای موسی» و «آبشالوم! آبشالوم!» را به فارسی بازگردان کرده است. کتاب‌هایی که در شناخت فاکنر به مخاطبان فارسی‌زبان خدمت شایسته‌ای کرده است.

صالح حسینی به عنوان مترجم و استاد اگرچه دانش و تجربیات بسیاری از سر گذرانده، اما در حوزه‌ی ترجمه از آن دسته مترجمانی است که همواره به کارهای پیشین خود رجوع می‌کند و به ویرایش و بازنویسیِ ترجمه‌هایش دست می‌زند، تا مخاطب اثرِ قابل‌اعتمادتر و بهتری را مطالعه کند. مثلاً «خشم و هیاهو»، «برادران کارامازوف» و «دل تاریکی» چند سال پس از چاپ اول، با ویراست جدید و تجدیدنظر به چاپ رسیده‌اند.

از دیگر آثارِ مکتوبِ صالح حسینی، می‌توان به کتاب‌های او در حوزه‌ی تئوری و نقد ادبی اشاره کرد. علاقه‌ی حسینی به شعر سبب مطالعه‌ی مداوم آثار شاعران بزرگی چون حافظ و سعدی تا شاعران معاصر بوده است. این مطالعات علاوه بر اینکه، بر دانش زبانی و ادبیِ او به عنوان یک مترجم افزوده است، حسینی را به سمت نقد و تحلیل شعر کشانده. کتاب‌های «نیلوفر خاموش : نظری به شعر سهراب سپهری» و «گل های نیایش: شعر و نقد شعر سپهری» نشان از علاقه‌ی این مؤلف به اشعار سهراب سپهری دارد.

مطالعه‌ی ادبیات داستانیِ ایران و تئوری‌های ادبی نیز صالح حسینی را به سوی تحلیل و نقد آثار داستانی ایرانی سوق داده است. کتاب «گلشیری کاتب و خانه روشنان» حاصل بررسی آثار هوشنگ گلشیری و دوستیِ با اوست. کتاب «کاشی‌گری کاخ کاتبان» نیز به تحلیل برخی از آثار ابوتراب خسروی پرداخته است.

بخشی از فعالیت‌های صالح حسینی در حوزه نقد و تئوری ادبی، ترجمه‌ی کتاب‌های نورتروپ فرای، اندیشمند و منتقد کانادایی، است. حسینی که از نوجوانی به خواندن کتاب‌های دینی علاقه داشته و بعدها نیز اهمیتِ کتب مقدس را در ادبیات جهان می‌بیند، سعی کرده است تا با ترجمه کتاب «رمز کل: کتاب مقدس و ادبیات» مسئله‌ی تاثیرگذاریِ انجیل بر ادبیات غرب را در ادبیات ایران وارد کند. تا به این ترتیب، نگاه ادبی و فلسفی به کتبِ مقدس شرقی را وارد ادبیات فارسی کند.

صالح حسینی که در سال 1378 از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به عنوان مترجم و منتقد نمونه، انتخاب شده و طی بیش از یک دهه، از داوران جایزه کتاب سال بوده است، در سالیان اخیر ترجمه‌ی مجموعه داستانی از ارنست همینگوی و تراژدی مکبث نوشته‌ی شکسپیر را، به بازار کتاب و نشر عرضه کرده است.

 

  • آثار
  • تألیف

نیلوفر خاموش : نظری به شعر سهراب سپهری، نیلوفر، تهران، 1371(چاپ هفتم 1381).

 بررسی تطبیقی خشم و هیاهو و شازده احتجاب ، نیلوفر،تهران، 1372.

واژه نامة ادبی: نیلوفر، تهران 1372(چاپ دوم با تجدید نظر 1375).

گل های نیایش: شعر ونقد شعر سپهری ، نیلوفر، تهران، 1375.

نظری به ترجمه: نیلوفر، تهران، 1375 (چاپ دوم 1382).

گلشیری کاتب وخانه روشنان (با پویا رفویی)،نیلوفر، تهران، 1380.

فرهنگ برابرهای ادبی: نیلوفر، تهران ،1380.

کاشیگری کاخ کاتبان(با پوریا رفویی): نیلوفر، تهران ،1382.

 

  • ترجمه

 آخرین وسوسۀ مسیح: نیکوس کازانتزاکیس، نیلوفر،تهران، 1360 (چاپ چهارم 1364).

1984: جورج اورول، نیلوفر، تهران، 1361، ( چاپ هفتم 1381).

موبی‌دیک: نهنگ بحر، هرمان ملویل، نیلوفر، تهران.

گزارش به خاک یونان: نیکوس کازانتزاکیس ، نیلوفر ،تهران، 1361(چاپ سوم 1365).

لردجیم : جوزف کنراد، نیلوفر، تهران، 1362 (چاپ دوم با تجدید نظر کامل 1375).

برادران کارامازوف : فیودور داستایوفسکی ، نیلوفر، تهران، 1367 ( چاپ پنجم، ویرایش جدید 1383).

 خشم وهیاهو: ویلیام فاکنر،نیلوفر،تهران، 1369(چاپ چهارم، ویرایش جدید 1381).

 به سوی فانوس دریایی : ویرجینیا ولف ، نیلوفر، تهران، 1370، (چاپ دوم 1372).

 نقد دوبلینی ها (با عنوان آینه ای در راه به ضمیمه دوبلینی ها ، ترجمه صفریان- ویراستاری و یادداشت ها از نگارنده ) ، نیلوفر، تهران،1372 (چاپ سوم 1383).

دنیای قشنگ نو، آلدوس هاکسلی، نیلوفر، تهران.

دل تاریکی : جوزف کنراد ، نیلوفر، تهران، 1373 ( چاپ دوم 1382).

برخیزای موسی : ویلیام فاکنر، نیلوفر،تهران، 1374(چاپ دوم1382).

تحلیل نقد : نورتراپ فرای ، نیلوفر، تهران، 1379.

رمز کل : کتاب مقدس وادبیات ، نورتراپ فرای ، نیلوفر،تهران، 1379.

ابشالوم، ابشالوم ! : ویلیام فاکنر، نیلوفر،تهران، 1378 (چاپ دوم 1382).

مزرعة حیوانات (بامعصومه نبی زاده ): جورج اورول ، نیلوفر،تهران،1382.

قمار باز : داستایوفسکی ، نیلوفر،تهران،1383.

مسافری که با ستاره شمل آمد، ژرژ سیمنون، نیلوفر، تهران.

مرگ ایوان ایلیچ، لئو تولستوی، نیلوفر، تهران،

زیر کوه آتشفشان، مالکوم لاوری، نیلوفر، تهران، 1386.

شادینامه کوتاه فرانسیس مکامبر و بیست و سه داستان دیگر، ارنست همینگوی، نیلوفر، تهران، 1396.

تراژدی مکبث، ویلیام شکسپیر، نیلوفر، تهران، 1397.

 

به کوشش عاطفه صابونی