علی مجتهدزاده

علی مجتهدزاده

علی مجتهدزاده، مترجم و روزنامه‌نگار، در پنجم مرداد ماه 1359 در شهر قائن، از شهرهای خراسان جنوبی، در خانواده‌ا‌ی فرهنگی، به دنیا آمد.

علی مجتهدزاده، مترجم و روزنامه‌نگار، در پنجم مرداد ماه 1359 در شهر قائن، از شهرهای خراسان جنوبی، در خانواده‌ا‌ی فرهنگی، به دنیا آمد. پدرش دبیر ادبیات بود، شغلی موروثی که نسل به نسل نگاهبان آن بودند. پدرِ علی مجتهدزاده همان‌طور که شاگردانش را به کتابخوانی دعوت می‌کرد، مشوق فرزندانش نیز بود. طوری که، خواهرِ بزرگترِ علیِ خردسال خیلی زود به برادرش خواندن را آموخت و علی مجتهدزاده در شش سالگی غرق در کتاب‌هایی شد که پدر به امانت از کتابخانه می‌آورد. به همین ترتیب و البته با حمایتِ بیشترِ دبیران خوش‌ذوق، کودکی و نوجوانی علی مجتهدزاده سپری شد.

علی مجتهدزاده پس از اخذ دیپلم؛ در آزمون ورودیِ دانشگاه، در رشته‌ی تئاتر دانشگاه تهران پذیرفته شد. فضای دانشکده‌ی هنر و هدایت‌گریِ اساتید، او را به سمت مطالعات تئاتری برد. و چون دستی هم در ترجمه داشت، به سمت ترجمه‌ی متون تئاتری نیز رفت.

در واقع، علاقه‌ی مجتهدزاده به حوزه‌ی ترجمه، به دورانِ کودکی او برمی‌گردد. در آن دوران، خواندن کتاب «پابرهنه‌ها» اثرِ زاهاریو استانکو با ترجمه‌ی احمد شاملو، به شدت او را تحت تأثیر قرار داد؛ نه فقط به خاطر داستان پرکششِ آن، بلکه بیشتر به خاطرِ زبان غنی و محکمش. از آنجا که علیِ خردسال همیشه درباره‌ی کتاب‌هایی که می‌خواند با پدرش صحبت می‌‌کرد، در این باره نیز از شگفتی و شیفتگی‌اش به زبانِ «پابرهنه‌ها» با پدر صحبت کرد. پدر به علی گفت که «این چیزی که خواندی، بیش از اینکه زبان استانکو باشد، زبانِ شاملوست» و از ترجمه برایش گفت. و این اولین مواجهه‌ی آگاهانه‌ی علی مجتهدزاده با ترجمه بود. مواجهه‌ای که او را از قدرت و اهمیتِ ترجمه در درکِ مخاطب آگاه کرد و علاقه‌ای ماندگار به این مقوله، در او به وجود آورد. چند سال بعد، در دوران دبیرستان، علی اولین تجربه‌هایِ مترجمی‌اش را به روی کاغذ آورد که چندان رضایت‌بخش نبود. اما دلسرد نشد و به کار و تمرین ادامه داد. تا اینکه دانشگاه فرصتی فراهم آورد تا مجتهدزاده با انگیزه و توان بیشتری به ترجمه دست بزند.

علی مجتهدزاده از همان سال اول دانشجویی، متون مختلفی را ترجمه کرد که گاه اقبال این را داشتند که در روزنامه‌ها چاپ شوند و گاه به عنوان تکلیفِ درسی ارائه شوند و به ارزیابی اساتید برسند. و این‌ها به پیشرفت او کمک می‌کرد. تا اینکه او به تدریج وارد دنیای روزنامه‌نگاری شد و در نشریات مختلفی قلم می‌زد. در سال 1385 بود که، علی مجتهدزاده تبدیل به روزنامه‌نگاری حرفه‌ای شد و در نشریه‌ی سینمایی «بانی فیلم» گرداندنِ یک صفحه‌‌ی مستقل را در دست گرفت. کاری که باعث آشنایی هرچه بیشتر او با امید روحانی، منتقد سینما، شد. اما دو سال بعد، مجتهدزاده ترجیح داد که کارش را در خانه پی بگیرد و روزنامه‌نگارِ دورکار شود. چند سالی را در همکاری با چند روزنامه و خبرگزاری سپری کرد و حتی وقفه‌ای چند ساله در کارهایِ ادبی و ترجمه‌ای‌اش افتاد افتاد. تا اینکه راهنمایی و مشاوره‌ی دوستی قدیمی و دور، مجتهدزاده را به سمت علاقه‌ی دیرینه‌اش، یعنی ترجمه، بازگرداند. امید روحانی، آن دوست قدیمی، از عمرِ کوتاه و زودگذرِ کارهایی گفت که تا آن زمان مجتهدزاده انجام داده بود و در عوض او را به سمت کاری ماندگار و تاثیرگذار سوق داد؛ ترجمه‌ی کتاب. به این ترتیب، اواسطِ دهه‌ی نود شمسی بود که علی مجتهدزاده ترجمه‌ی کتاب به زبان فارسی را به طور جدی و پیگیر، دوباره از سر گرفت. کاری که تاکنون نیز، به عنوان شغلِ تمام وقت خود انتخاب کرده و ادامه داده است.

ترجمه‌های علی مجتهدزاده زمینه‌های مختلفی چون ادبیات داستانی، ادبیات نمایشی، شعر و حتی سیاست را در بر می‌گیرد. در این میان «ترانه مرغ اسیر» نوشته‌ی جاسمین دارزنیک، «کار کار انگلیسی‌ها است» از جک استراو و «سرچشمه» اثر دن براون، از معروف‌ترین آثار او باشد.

«ترانه مرغ اسیر» رمانی است که دارزنیک، با الهام از نامه‌ها، اشعار، مصاحبه‌ها و فیلم‌‌های فروغ فرخ‌زاد، نوشته است. هرچند که نویسنده، خود را به واقعیتِ زندگی این شاعر محدود نکرده است با این حال، قرار دادنِ فروغ به عنوان شخصیت اصلی رمان، داستان را به خواننده نزدیک‌تر و ملموس‌تر کرده.

در سال 98 چهار کتاب با ترجمه‌ی علی مجتهدزاده به چاپ رسیده، رمان «سرچشمه» یکی از اینهاست که مخاطبان بسیاری را به خود جذب کرده است. دن براون، نویسنده‌ی کتاب، پیش از این «رمز داوینچی» را نوشته بود که یکی از کتاب‌هایی‌ست که به زبان‌های بسیاری ترجمه شد. «سرچشمه» نیز کتابی معمایی و علمی-تخیلی است که داستان آن، حولِ نمادشناسیِ مذهبی شکل گرفته.

کتاب «کار کار انگلیسی‌ها است» نوشته‌ی جک استراو، وزیر اسبق امور خارجه‌ی بریتانیا، یکی دیگر از کتاب‌هایی که در سال 98 در ایران منتشر شد. این کتاب دیدگاهِ استراو است به تاریخ، سیاست و جامعه‌ی ایران؛ و در مقالات و یادداشت‌های مختلف سعی کرده تا ایران را آن طور که دیده و خوانده، بشناسد و تشریح کند. از این منظر، یکی از به‌روزترین کتاب‌هایی است که از نگاهِ یک سیاستمدار امروزیِ اروپایی به رشته‌ی تحریر درآمده.

البته کتاب «کار کار انگلیسی‌ها است» تنها ترجمه‌ی مجتهدزاده در حوزه‌ی سیاست نیست، کتاب‌های «هر روز موهبتی است» نوشته‌ی جان کری و «بایگانی همیشگی» نوشته‌ی ادوارد جوزف اسنودن از دیگر کتاب‌هایی که در زمینه‌ی امور سیاسیِ امروزِ جهان نوشته شده و به همت این مترجم در دسترس مخاطب فارسی‌زبان قرار گرفته است.

از آنجا که تحصیلات دانشگاهیِ مجتهدزاده در رشته‌ی تئاتر بوده، گرایش او به ترجمه‌ی نمایشنامه دور از انتظار نبوده است. نخستین کارِ او در این زمینه، ترجمه‌ی نمایشنامه «رویای شب نیمه‌ی تابستان» اثرِ ویلیام شکسپیر بود. و ترجمه‌ی «یک شماره» نوشته‌ی کریل چرچیل و «بین دیوانه و رودخانه» از استیون گوایرگس، تازه‌ترین فعالیت‌های مجتهدزاده در دنیای ادبیات نمایشی است، که هر دو در سال 97 چاپ و منتشر شده‌اند.

  • آثار

رویایی شب نیمه تابستان- ویلیام شکسپیر- انتشارات موسسه نگارش الکترونیک کتاب- 1395

ملودرام: گونه، سبک، نظام احساسی- جان مرسر، مارتین شینگلر- انتشارات دیبایه- 1396

معامله زندگی- فردریک بکمن- انتشارت کتاب پارسه- 1396

ترانه مرغ اسیر- جاسمین دارزنیک- انتشارات کتاب پارسه-1397

تب بشکه- دیوید سداریس- انتشارت کتاب پارسه-1397

یک شماره- کریل چرچیل- انتشارت کتاب پارسه-1397

بین دیوانه و رودخانه- استیون ادلی گوایرگس- انتشارت کتاب پارسه-1397

کوسه مالدیو- هرمان ملویل- انتشارت کتاب پارسه-1397

بایگانی همیشگی- ادوارد جوزف اسنودن- انتشارت کتاب پارسه-1398

کار کار انگلیسی‌ها است- جک استراو- انتشارت کتاب پارسه-1398

هر روز موهبتی است- جان کری- انتشارت کتاب پارسه-1398

سرچشمه- دن براون- انتشارت نامک- 1398

 

به کوشش عاطفه صابونی