غزاله علیزاده

غزاله علیزاده

غزاله علیزاده، با نام اصلی فاطمه علیزاده، نویسنده ایرانی، در بیست و هفتم بهمن ماه 1327 در مشهد به دنیا آمد.

غزاله علیزاده، با نام اصلی فاطمه علیزاده، نویسنده ایرانی، در بیست و هفتم بهمن ماه 1327 در مشهد به دنیا آمد. او تنها فرزندِ خانواده‌ای ثروتمند بود. مادرش، منیرالسادات سیدی، در نویسندگی و شعری دستی داشت و او بود که مطالعات و نوشته‌های ودکی  نوجوانی غزاله علیزاده را پی می‌گرفت و باارزش می‌داشت. به طوری‌که مادرش از همان دوازده، سیزده سالگیِ غزاله، برای انتشار داستان‌هایش تلاش می‌کرد. نخستین داستانِ غزاله علیزاده که حدود شصت صفحه بود، در سیزده سالگی با همت و پیگیری مادرش، در نشریه‌ای به چاپ رسید و موارد توجه قرار گرفت.


غزاله علیزاده در دبیرستان، رشته علوم انسانی را انتخاب کرد. و در آزمون ورود به دانشگاه، از یک سو در رشته‌ی ادبیات فارسی دانشگاه مشهد قبول شد و از آن سو، در رشته‌های فلسفه و حقوق دانشگاه تهران نیز پذیرفته شد. غزاله علیزاده به توصیه‌ی مادرش، رشته‌ی در حقوق دانشگاه تهران ثبت نام می‌کند. علیزاده چهار سال در این دانشگاه تحصیل می‌کند، ولی به سبب علاقه‌اش به ادبیات و فلسفه مطالعاتش در این زمینه را همچنان دنبال می‌کند. غزاله پس از اخذ مدرک لیسانس، تصمیم می‌گیرد تا برای ادامه تحصیل به فرانسه برود و رشته‌ی حقوق را ادامه دهد. اما بعد از چندی، عزمش را جزم می‌کند تا تغییر رشته بدهد و این بار در زمینه مطالعات موردعلاقه‌اش، فلسفه و ادبیات، تحصیل کند. پس با تلاش بسیاری، از رشته‌ی حقوق انصراف می‌دهد و در رشته‌ی فلسفه و سینمای دانشگاه سوربن ثبت‌نام می‌کند. تمرکز علیزاده به سبب علاقه‌اش به ادبیات و شرق، به طور تخصصی حولِ فلسفه اشراق می‌چرخید و موضوع پایان‌نامه‌اش را نیز درباره مولوی انتخاب می‌کند. اما با فوت پدرش در وطن، پیش از آنکه فرصت نگارش و دفاع از پایان‌نامه را پیدا کند، مجبور به ترک دانشگاه و فرانسه می‌شود. غزاله علیزاده پس از آن تحصیل را نیمه کاره رها می‌کند و به طور جدی به سمت نوشتن می‌رود.


در همین سال‌ها، آشنایی غزاله علیزاده با بیژن الهی، شاعر ایرانی، منجر به ازدواج آن دو می‌شود. ازدواجی که حاصل آن دختری به نام سلمی بود. اما چند سال بعد، در سال 1354، این زوج از هم جدا می‌شوند. غزاله در طول زندگی‌اش، سرپرستی دو دختر از بازماندگان زلزله‌ی بویین زهرا را نیز برعهده داشت. در سال 1362 علیزاده برای دومین بار ازدواج می‌کند، ازدواجی که چند سال بعد دوباره به جدایی می‌انجامد.


نخستین مجموعه داستان کوتاه غزاله علیزاده، «سفر ناگسستنی»، در سال 1355 چاپ و منتشر می‌شود. داستان‌های این مجموعه، عمدتاً مضامینی عرفانی توأم با احساسات مذهبی، دارند. بیماری، رویای فرار، دلتنگی‌های تسکین‌ناپذیر و جستجویی اشراقی، دورنمایه‌های داستان‌های این مجموعه است.


اثر بعدی علیزاده، رمان کوتاهی با عنوان «بعد از تابستان» است که یک سال بعد، در سال 1356 به چاپ می‌رسد. غزاله علیزاده در این رمان، با توصیفی کُند به تب بلوغ دو دختر جوان و رابطه‌ی عاطفی آنان با معلم سرخانه‌شان می‌پردازد. در این رمان، خصوصیتِ ویژه‌ی نثریِ علیزاده پررنگ است، خصوصیتی که در آثار بعدیِ این نویسنده ادامه پیدا می‌کند. خصوصیت نثر علیزاده، سره‌گرایی او است. توصیف‌های جزئی و دقیق، حضورِ فراوانِ صفت، قید، اضافه‌های پیاپی که رنگی رمانتیک دارند و استفاده از لغاتی برگرفته از فارسی سره، از خصوصیاتِ سبکی این نویسنده است.
رمان کوتاه «دو منظره» سومین اثرِ غزاله علیزاده است که اسفند 58 به نگارش درآمد و در سال 1363 منتشر شد. علیزاده در این داستان، با دیدگاهی عرفانی به تجلیل از نیروی تغییردهنده‌ی انقلاب پرداخت.


اما شاهکارِ غزاله علیزاده، رمان قطور «خانه ادریسی‌ها» است که در دو جلد و حدود هشتصد صفحه، در سال 1371 چاپ و منتشر شد. درونمایه‌ی داستان برخورد و کشمکش دو فرهنگ و طبقه است. فرهنگی در حال مرگ و فرهنگی در حال زایش؛ اشرافیت گندیده و فاسد شده‌ای که با روی کار آمدن قهرمانانی با نام «آتشکاران» که حامیِ توده‌های محروم و تنگدست جامعه‌اند، رو به اضمحلال و نابودی می‌رود. حوادث این رمان اغلب در خانه‌ی اشرافی بزرگی می‌گذرد. «خانه ادریسی‌ها» رمانی است که در سال 1378 –سه سال پس از مرگِ علیزاده- جایزه‌ی بیست سال داستان‌نویسی وزارت فرهنگ و ارشاد را از آنِ خود می‌کند. و همچنان از رمان‌های فارسیِ مرجع و ارزشمند است.


غزاله علیزاده پس از «خانه ادریسی‌ها»، مجموعه داستان «چهارراه» (1373) و «شب‌های تهران» (1378) را می‌نویسد. مجموعه «چهارراه»، در بردارنده‌ی چهار داستان بلند است؛ «بعد از تابستان» - که پیش از این جداگانه چاپ شده بود-، «دادرسی»، «جزیره» و «سوچ». در این مجموعه نیز حضور پررنگ و چشمگیرِ زنان و دختران قابل توجه است. در واقع آثار علیزاده، از جمله آثاری است که دغدغه‌های فمنیستی و موضوعاتی درباره‌ی زنان را مدنظر دارد.


غزاله علیزاده که زندگی پر فراز و نشیبی داشت و از شخصیت‌های پر جنب و جوش ادبیاتِ ایران است، پس از تحمل چند دوره‌ بیماری سرطان، سرانجام به مرگی خود خواسته از دنیا رفت. علیزاده در بیست و یکم اردیبهشت ماه 1375 طی مسافرتی به روستای جواهرده رامسر، با حلق آویز کردنِ خودش از درختی در جنگل، به زندگی‌اش پایان داد.

 

  • آثار

سفر ناگسستنی (1355)
بعد از تابستان (1356)
دو منظره (1363)
خانه ادریسی‌ها (1371)
چهارراه (1373)
شب‌های تهران (1378)
با غزاله تا ناکجا
تالارها
کشتی عروس
رویای خانه و کابوس زوال

 

به کوشش  عاطفه صابونی