سید حسین نصر

سید حسین نصر

سید حسین نصر، فیلسوف، نظریه‌پرداز، نویسنده، استاد مطالعات اسلامیِ دانشگاه جرج واشنگتن آمریکا، در نوزدهم فروردین ماه 1312 در تهران به دنیا آمد.

سید حسین نصر، فیلسوف، نظریه‌پرداز، نویسنده، استاد مطالعات اسلامیِ دانشگاه جرج واشنگتن آمریکا، در نوزدهم فروردین ماه 1312 در تهران به دنیا آمد. پدرش، سید ولی‌الله نصر پزشک درباریِ ایران بود و اصالتِ کاشانی داشت. مادرش، ضیاء اشرف نصر (کیا) از نوادگان شیخ فضل‌الله نوری بود. سید حسین نصر از سه سالگی شروع به یادگیری و خواندن و نوشتن کرد و اشعار شاعران برجسته‌ی ایران را حفظ می‌کرد. سید حسین در سن هفت سالگی در تهران، به مدرسه رفت و پس از پایان تحصیل در مقطع ابتدایی، بنابر صلاح‌دید خانواده، برای ادامه‌ی تحصیل، راهی آمریکا شد.

سید حسین نصر در سال 1324 شمسی (1945 میلادی) در مدرسه‌ی شبانه‌روزی پدی در هایتستون واقع در ایالت نیوجرسیِ آمریکا مشغول به تحصیل شد و چهار سال بعد، به عنوان برجسته‌ترین دانش‌آموز و با کسب جایزه‌ی ویکلیفت فارغ‌التحصیل شد. سید حسین نصر که پیش از مهاجرت به آمریکا، تا حدودی با زبان انگلیسی آشنا بود، در مدتِ تحصیل و اقامت در نیوجرسی، به زبان انگلیسی تسلط کامل پیدا کرد و نیز درباره‌ی علوم مختلف، فرهنگ غربی، تاریخ آمریکا و اندیشه‌های مسیحی، آموخت. در سال 1950، حسین نصر برای تحصیل در دانشگاه، به موسسه‌ی فناوری ماساچوست (MIT) وارد شد. همزمان از سوی دولت ایران به عنوان دانشجوی بورسیه‌ی ایرانی پذیرفته شد. به این ترتیب، سید حسین نصر نخستین شخصیتِ ایرانی است که به عنوان دانشجویِ لیسانس در دانشگاه MIT پذیرفته شد. رشته‌ی انتخابیِ او برای مقطع لیسانس، فیزیک بود. اما در سال دوم تحصیل، نصر درباره‌ی این انتخاب دچار تردید شد. چرا که بسیاری از پرسش‌های فلسفی و دغدغه‌های ذهنی‌اش بی‌پاسخ مانده بود و به نظر می‌رسید که علم فیزیک پاسخی به این پرسش‌ها ندارد. با این حال، نصر تحصیلاتش را ادامه داد و در سال 1333 شمسی (1954 میلادی) مدرک لیسانسش را در رشته‌ی ریاضی و فیزیک گرفت. اما در این مدت در بسیاری از کلاس‌های استادان فلسفه شرکت می‌کرد. در همین کلاس‌ها بود که با اندیشه و آثار افلاطون، ارسطو و دیگر فیلسوفان غربی، به ویژه رنه گنون، آشنا شد و آثار رنه گنون نقش مهم و غیرقابل انکاری بر اندیشه‌ و دیدگاه نصر باقی گذاشت. در واقع، گرایشِ نصر به فلسفه‌ی سنتی و مفهوم «خرد جاویدان» یا «حکمت خالده» تحت تاثیر اندیشه‌های گنون و فیلسوفان سنت‌گرا بوده است.

پس از آن، سید حسین نصر برای تحصیل در مقطع فوق لیسانس، رشته‌ی زمین‌شناسی و ژئوفیزیک دانشگاه هاروارد را انتخاب کرد. رشته‌ای که او را به سمت دیرینه‌شناسی، تاریخ طبیعی و علوم انسانی سوق می‌داد. در سال 1335 با پایانِ مقطعِ ارشد، نصر در مقطع دکتری در رشته‌ی فلسفه و تاریخ علم دانشگاه هاروارد ثبت‌نام کرد و دو سال بعد، در سن بیست و پنج سالگی، از رساله‌ی دکترایش با عنوان «مفهوم طبیعت در اندیشه‌ی اسلامی» دفاع کرد و فارغ‌التحصیل شد. سید حسین نصر، در طول اقامتش در آمریکا، با فیلسوفان و نظریه‌پردازان بسیاری ملاقات کرد، مطالعاتش درباره‌ی فلسفه‌‌ی غرب را پیگیرانه ادامه داد، با این حال فلسفه‌ی شرق و به ویژه‌ی فلسفه‌ی اسلامی و تصوف و عرفانِ شرقی، یکی از حوزه‌های اصلی او در مطالعات و تفکراتش بوده است. نصر در مدت تحصیل در دانشگاه هاروارد، سه کتاب تالیف کرد که یکی از آنها، همان رساله‌ی دکترایش بود که توسط دانشگاه هاروارد منتشر شد.

سید حسین نصر، پس از پایان تحصیلات به ایران بازگشت، علی‌رغم پیشنهادی که از سوی موسسه فناوری ماساچوست برای تدریس در دانشگاه به او داده شده بود.

بازگشت سید حسین نصر به ایران، پیشرفت‌ها، خدمات و ثمرات ارزشمندی را برای ایران به ارمغان آورد. پس از بازگشت، کرسی استادیاری فلسفه و تاریخ علم در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران به او تعلق گرفت. نصر جوان‌ترین عضو هیئت علمی بود که به درجه‌ی استادی کامل نائل آمد. ده سال بعد نیز ریاست دانشکده ادبیات و علوم انسانی برعهده‌ی او قرار گرفت و سپس عهده‌دارِ معاونتِ دانشگاه تهران شد. در سال 1351 ریاست دانشگاه صنعتی آریامهر (دانشگاه صنعتی شریف کنونی) نیز به او تفویض شد. اما تدریس در دانشگاه و پژوهش‌های آکادمیکی، او را از رفتن به محافل و جلساتی که متفکران و فلاسفه‌ی ایرانی برگزار می‌کردند، دور نکرد. او در طی این سال‌ها، در جلسات اساتید فلسفه و عرفان اسلامی شرکت می‌کرد و از محضر اساتیدی چون سید محمدحسین طباطبایی، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی و سید محمدکاظم عصار استفاده می‌کرد و مدتِ بیست سال این کار را ادامه داد. در این سال‌ها بود که سید حسین نصر بسیاری از متون مهم فلسفی را تصحیح کرد، از جمله آثار سهروردی، ابن عربی، ملاصدرا و ابن‌سینا. همچنین، تسلط او به زبان‌های مختلف سبب شد تا در زبان‌های انگلیسی، عربی، فارسی و فرانسوی به تالیفاتی در زمینه‌ی عرفان و فلسفه‌ی اسلامی دست بزند. اما شاید مهم‌ترین خدمت او در این دوره، ترجمه‌ی متون فلسفی عربی و فارسی به زبان انگلیسی بوده است. علاقه‌ی نصر به فلسفه‌ی ملاصدرا سبب شد تا نشر و ترجمه‌ی آثار این فیلسوفِ ایرانی را، در دست بگیرد. در واقع، سید حسین نصر نخستین کسی بود که ملاصدرا و اندیشه‌هایش را به جهان غرب معرفی کرد.

سید حسین نصر، علاوه بر تدریس در دانشگاه تهران، بنا به دعوتِ دانشگاه‌ها و موسسات خارجی، به ایراد سخنرانی و برگزاری سلسله جسات نیز می‌پرداخت. و در کنار تمام این فعالیت‌ها، در زمینه‌ی رشد علمیِ ایران گام‌های مهمی برداشت. تاسیس انجمن شاهنشاهی فلسفه ایران (موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران کنونی) در سال 1352، سازماندهی کنگره بین‌المللی در تعلیم و تربیت اسلامی، در سال 1977 در مکه، با همکاری برخی از اندیشمندان مسلمان کشورهای دیگر، رئیس هیئت مدیره شورای منطقه‌ای توسعه، عضو شورای عالی فرهنگ، عضو شورای عالی آموزش، سرپرستی دفتر ویژه‌ی فرح پهلوی در سال 1357 از جمله فعالیت‌های او بوده است.

در سال 1357 با وقوع انقلاب اسلامی و پیش آمدن آشوب‌های پس از آن، سید حسین نصر که به همراه خانواده‌اش برای افتتاح نمایشگاه هنر ایرانی در توکیو به ژاپن سفر کرده بود، به خاطر شرایطی که داشت و بنا به مصلحت‌اندیشی به آمریکا رفت. در آمریکا، نخست در دانشگاه یوتا مشغول به تدریس شد و سپس برای تدریس در دانشگاه تمپل از او دعوت به عمل آمد و تا سال 1984 در این دانشگاه مشغول بود. در همین سال، دانشگاه جرج واشنگتن، کرسیِ دائم استادی در این دانشگاه را به او پیشنهاد داد و او پذیرفت. اکنون، سال‌هاست که سیدحسین نصر به عنوان استاد فلسفه‌ی اسلامی در دانشگاه جرج واشنگتن تدریس می‌کند و به دلیل تالیفات، تفکرات و مطالعات مهم و پیوسته‌اش درباره‌ی اسلام، به عنوان جهانی‌ترین اندیشمند مسلمانِ معاصر، شناخته شده است.

  • آثار

جوان مسلمان و دنیای متجدد

معرفت و امر قدسی، ترجمه فرزاد حاجی میرزایی، انتشارات فرزان روز

سنجش سنت: ارزیابی مکتب سنت‌گرایی بر پایه اندیشه سیدحسین نصر ، نشر اشراق حکمت

اسلام و تنگناهای انسان متجدد

تاریخ فلسفه اسلامی، با همکاری اولیور لیمن، انتشارات حکمت، 1383.

سه حکیم مسلمان (ابن سینا، ابن عربی و سهروردی)، ترجمه احمد آرام، انتشارات علمی و فرهنگی

آموزه‌های صوفیان از دیروز تا امروز، ترجمه حسین حیدری، انتشارات قصیده سرا

قلب اسلام، ترجمه انشاالله رحمتی، موسسه گفتگوی تمدن‌ها

کتاب‌شناسی بیرونی

آرمان‌ها و واقعیات اسلامی

هنر اسلامی و معنویت

جلال‌الدین رومی، شاعر و حکیم والامقام ایرانی

مقدمه‌ای بر اصول جهان‌شناسی اسلام

نظر متفکران اسلامی درباره طبیعت، انتشارات خوارزمی، 1378

نیاز به علم مقدس، ترجمه حسن میانداری، موسسه فرهنگی طه، 1379

محمد، مرد خدا، ترجمه مرضیه سلیمانی، انتشارات سوفیا

مکه مکرمه و مدینه منوره

دین و نظام طبیعت، ترجمه مصطفی شهرآیینی، نشر نی، 1385

هنر مقدس در فرهنگ ایرانی

معرفت و معنویت، ترجمه انشالله رحمتی، دفتر پژوهش و نشر سهروردی

در غربت غربی، زندگی‌نامه خودنوشت دککتر سید حسین نصر، انتشارات رسا، 1383

دین و نظم طبیعت، ترجمه محمدحسن فغفوری، انتشارات حکمت، 1384

هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، انتشارات حکمت، 1389

فلسفه در سرزمین نبوت، ترجمه بیت‌اله ندرلو، انتشارات ترجمان علوم انسانی

گلشن حقیقت، ترجمه انشالله رحمتی، انتشارات سوفیا

اسلام سنتی در دنیای متجدد، ترجمه محمد صالحی، دفتر پژوهش و نشر سهروردی

اسلام، علم، مسلمانان و فناوری، انتشارات علمی و فرهنگی

تاریخ فلسفه اسلامی از آغاز تا امروز، ترجمه مهدی نجفی افرا، انتشارات جامی

در جستجوی امر قدسی، ترجمه مصطفی شهرآیینی، نشر نی

انسان سنتی و مدرن در اندیشه حسین نصر، انتشارات جامی

سنت عقلانی اسلامی در ایران، ترجمه سعید دهقانی، انتشارات قصیده سرا

معارف اسلامی در جهان معاصر، انتشارات علمی و فرهنگی

  • به کوشش عاطفه صابونی