علی میرمیرانی

علی میرمیرانی

علی میرمیرانی با نام مستعارِ ابراهیم رها، نویسنده و روزنامه‌نگار و برنامه‌ساز، یکی از موفق‌ترین برنامه‌سازان تلویزیونی و نویسندگان در حوزه‌ی طنز است.

علی میرمیرانی با نام مستعارِ ابراهیم رها، نویسنده و روزنامه‌نگار و برنامه‌ساز، یکی از موفق‌ترین برنامه‌سازان تلویزیونی و نویسندگان در حوزه‌ی طنز است. تاکنون، بیش از چهل عنوان کتاب از علی میرمیرانی چاپ و منتشر شده است، کتاب‌هایی که در مدتی کوتاه بارها تجدید چاپ شده و در میان دوستداران طنز ایرانی محبوبیت فراوانی دارند.

علی میرمیرانی در بیستم آبان ماه 1350 در تهران و در خانواده‌ای فرهنگی به دنیا آمد. پدر و مادرش معلم بودند. علی میرمیرانی از کودکی با دنیای کتاب و مطبوعات خو گرفت و به نویسندگی علاقه پیدا کرد. پس از گذراندن دوران مدرسه، به دانشگاه رفت و همزمان به طور جدی شروع به نوشتن کرد.

شروع کارِ علی میرمیرانی به عنوان روزنامه‌نگار، در اوایل دهه‌ی هفتاد و در همکاری با صفحه‌ی سینمایی یک روزنامه رقم خورد. او در بخشی از این صفحه به اخبار، نقد و تحلیل سینما می‌پرداخت. در همین روزنامه بود که یک روز میرمیرانی، در غیاب یکی از همکارانش مجبور شد یادداشتی طنزآمیز برای ستونِ طنز سینماییِ روز بنویسد. از قضا متنِ او مورد تشویق همکاران و خوانندگان قرار گرفت و از اینجا، طنزنویسیِ میرمیرانی جرقه خورد. به تدریج شروع به نوشتن طنزِ سینمایی کرد. با بیشتر شدن مهارت و بازخوردهای مثبت، نشریات دیگری چون گزارش فیلم، از او برای نوشتن ستونِ طنز دعوت کردند. چندی بعد برای نشریه‌ای در حوزه‌ی تئاتر نیز به عنوان طنزنویس قلم زد. با این حال، طنزِ میرمیرانیِ جوان در این دوره، طنزِ سیاه بود. طنزی تلخ و گزنده که در آثار نویسنده‌ی مورد علاقه‌اش –ونه‌گات- بیشتر احساس می‌شود.

در همان سال‌ها علی میرمیرانی، نویسنده‌ی ستون‌های متعددِ طنز و جِدی در چند روزنامه و نشریه بود. گاهی می‌شد که در یک شماره از یک روزنامه چندین مطلب داشت و او به ناچار با چندین اسم مستعار و واقعی کارهایش را چاپ می‌کرد. یکی از اسامیِ مستعارِ او که حدود بیست سال اسمی بدونِ چهره و ناشناخته ماند، «ابراهیم رها» بود. ابداع و انتخابِ این اسم به سال‌های نوجوانی‌اش بازمی‌گردد. یکی از کارهای میرمیرانی در نوجوانی نوشتن و ارسال نامه و مطلب برای نشریات مختلف بود که معمولاً چاپ هم می‌شدند. 13-14 ساله بود که تصمیم می‌گیرد در پاسخ به یکی از مطالبِ روزنامه‌ی کیهان نامه‌ای بنویسد. از آنجا که پدر و مادرش آبونمانِ کیهان را داشته‌اند و از پروپاقرص‌ترین طرفدارانِ این روزنامه بوده‌ و احتمالاً با موضوعِ نوشته‌اش مخالف بودند، نامِ مستعاری برای خود انتخاب می‌کند؛ "ابراهیم رها". "ابراهیم" را تحت تاثیر کتابِ «میعاد با ابراهیم» نوشته‌ی علی شریعتی و "رها" را  به این خاطر که با موضوعِ نوشته‌اش یعنی آزادی و آزادی‌‌خواهی متناسب بوده، انتخاب می‌کند.

میرمیرانی بعدها، در زمان‌هایی که در یک نشریه، توأمان مطالب طنز و جدی داشت، از نام «ابراهیم رها» استفاده می‌کرد. او به تدریج متوجه شد که از نظر نثر و زبان و دیدگاه، میانِ متن‌های طنز و جدی‌اش تفاوت‌هایی وجود دارد، پس ابراهیم رها را برای نامِ نویسنده‌ی متن‌های طنز اختصاص داد. این نام سال‌ها مخفی ماند و در چند جشنواره نیز برای دریافت جایزه به روی سِن فراخوانده شد اما هیچگاه به روی صحنه حاضر نشد، تا اینکه در اواسط دهه‌ی نود با برملا شدن چهره‌ی واقعیِ ابراهیم رها در شبکه‌های اجتماعی، علی میرمیرانی به طور رسمی اعلام کرد که ابراهیم رها همان علی میرمیرانی است، منتها با دیدگاه و زبانی متفاوت. اگرچه علی میرمیرانی پس از آن اعلام کرد که او در طی این سال‌ها با اسامی مستعار دیگری نیز قلم زده که قصدِ آشکار کردنِ آنها را ندارد.

اواسط دهه‌ی هفتاد، میرمیرانی با نام مستعار ابراهیم رها، روزنامه‌نگار پرکاری بود که سعی می‌کرد متن‌هایش را با حوصله و صرفِ وقت لازم بنویسد. تا اینکه یک روز برحسب پیشامدهای ناگهانی زندگی، برای نوشتن همزمان دو ستونِ طنز، فرصت کوتاهی داشت. این بار متن طنزی که نوشت، طنزی ساده و سرراست و به دور از سیاهی و تلخیِ معمولِ دیگر نوشته‌هایش بود؛ طنزی که صرفاً خنداندنِ مخاطبانش را مدنظر داشت. سبکِ تازه‌ی میرمیرانی دوباره با استقبال همکاران و مخاطبان روبه‌رو شد. او به توصیه‌ی همکارانش به همین شیوه ادامه داد و روز به روز واکنش‌های بهتر و انگیزه‌بخش‌تری را دریافت می‌کرد. تا این‌که در جشنواره مطبوعات، نامزد دریافت جایزه‌ی بهترین طنزنویس شد و جایزه‌ی بهترین طنزنویسِ مطبوعات را از آنِ خود کرد.

در سال‌های پس از آن، فعالیت‌های میرمیرانی به عنوان روزنامه‌نگار طنزنویس گسترده‌تر و بیشتر شد؛ به طوری که در برهه‌ای از زمان، آنچنان پرکار بوده که در یک ماه بیش از صد مطلب برای نشریات مختلف می‌نوشته است. میرمیرانی در طول فعالیت‌های روزنامه‌نگاری‌اش با نشریاتی چون گزارش فیلم، اعتماد، چلچراغ، یاس نو، روزگار، مردم و جامعه، سرمایه، مهر، نگاه ورزشی، نقد سینما، اخبار، ابرار و غیره همکاری داشته است. علاوه بر این‌ها، مدتی سردبیر مجله‌ی چلچراغ بود، با رادیو و تلویزیون نیز همکاری کرده است و به نوشتنِ داستان و رمان‌های طنز در قالب کتاب نیز دست زده است.

کتاب‌های او که بیشتر در دنیای طنز و کمدی می‌گذرد، بیشتر با نام ابراهیم رها چاپ شده و از پرفروش‌ترین کتاب‌های حوزه‌ی نشر بوده است.  کتاب‌های میرمیرانی از موضوعاتی چون گفتگو با هنرمندان سینما و تلویزیون، مجموعه یادداشت‌ها و مقالات او در نشریات مختلف شروع می‌شود تا مجموعه داستان‌های کوتاه مانند «شرلوک هلمز خالی نبند» و «چند نامه برای ریمیدوس» و رمان‌ سه‌گانه‌ی «هردرمبیل» با عنوان‌های «دری وری»، «پرت و پلا» و «چرت و پرت» که در سال‌های اخیر از پرمخاطب‌ترین و پرفروش‌ترین کتاب‌های طنز ایران بوده‌اند.

علی میرمیرانی در حوزه‌ی فیلمنامه‌نویسی و برنامه‌سازیِ تلویزیون و رادیو نیز فعالیت کرده است. فیلمنامه‌ی مجموعه‌های تلویزیونی‌ای همچون «نیمکت»، «مسافرخانه‌ی سعادت»، «به اینجا مربوطه» و «عصر پاییزی» حاصل ذوقِ او بوده است. همچنین ساخت برنامه‌های گفتگومحوری مثل «گفتگوی تنهایی»، «چلچهره» و «رخ تو رخ» که مصاحبه‌هایی متفاوت با هنرمندان است، نیز از کارهای شاخص او در تلویزیون بوده که جوایزی را برای او به ارمغان آورده است. یکی دیگر از آثار او در حوزه فیلم و سینما، نگارش فیلمنامه‌ی سینمایی «طعم شیرین خیال» بود که هم نگاهی متفاوت به سینما و موضوعاتِ سینمایی داشت و هم واکنش‌های خوبی از سوی مخاطبان و منتقدان داشته است.

  • آثار

با دکتر تنهای مزینان

چند خاطره پاییزی

یا علی- نشر حوض نقره

جانان- نشر روزنه

حرف،مجموعه گفت و گوها با هنرمندان: خدا

حرف،مجموعه گفت و گوها با هنرمندان: لبخند

حرف،مجموعه گفت و گوها با هنرمندان: بخشش

رخ تو رخ (گفت و گو با هنرمندان طنز سینما و تلویزیون)- نشر چکاوک

پشت قاب خنده (گفت وگو با بازیگران زن کمدی ایران)

به رنگ یاد به طعم سینما؛ مردان بازیگر سینمای ایران

هنر در کویر (شریعتی در نگاه هنرمندان)

یک زیارتنامه زخمی- نشر حوض نقره

شولا- نشر مروارید

به لهجه‌ سپیدار

شاید شبیه نیایش- نشر روزنه

نگاتیو

چسب زخم1- نشر حوض نقره

چسب زخم2- نشر حوض نقره

فرهنگت منو کشته- نشر شهر

هفت کفترون- نشر شهر

دوئل

پایان- نشر حوض نقره

شرلوک هولمز خالی نبند- نشر حوض نقره

یک چشم به هم زدن

گیج- نشر نگاه

بد- نشر نگاه

زشت- نشر نگاه

چقدر خوبیم ما- نشر مروارید

شب نشینی در جهنم- نشر روزنه

کتاب پس کوچه- نشر فرهنگ معاصر

دو قطعه عکس6*4- نشر روزنه

قورمه سبزی- نشر روزنه

از اون بالا کفتر میایه- نشر روزنه

قصه‌های هزار و یک نصف شب1- نشر نقش و نگار

قصه‌های هزار و یک نصف شب2- نشر نقش و نگار

الا یا ای‌ها الهرچی

چند نامه برای ریمیدیوس- نشر روزنه

سه گانه ی هردمبیل- نشر چشمه

دری وری-نشر چشمه

پرت و پلا-نشر چشمه

چرت و پرت- نشر چشمه

عموجان استالین- نشر چشمه

یک ماه با شیطان- نشر مروارید

 

  • به کوشش: عاطفه صابونی