اروین د. یالوم

اروین د. یالوم

اروین یالوم نامی‌است که طنین آن در افق‌های تحول و تغییر در علم روان‌شناسی پیچیده است و میلیون‌ها نفر در سراسر جهان از او تاثیر پذیرفته و تلاطم‌های انقلاب مثبت زندگی‌شان را از او و به سبب آموزه‌هایش می‌دانند. کتاب‌های او هم برای دانشجویان و مشتاقان و متخصصین حوزه روان‌درمانی و هم برای عموم مردم واجد کشش و جاذبه‌ای قابل توجه است که باعث شده تاکنون نیز نام این نویسنده پرطنین بماند.

به قلم: فرگل خوشبین

در محافل ادبی و نزد علاقه‌مندان حوزه کتاب و کتاب‌خوانی و روان‌شناسی و پیروان مکتب اصالت وجود، «اروین یالوم» نامی است که کمتر کسی ممکن است آن را نشنیده باشد. اما این نامِ آشنا و این روان‌پزشک متبحر کیست و چه کرده است؟

"اروین دیوید یالوم" در 13 ژوئن سال 1931 در واشنگتن دی سی دیده به جهان گشود. اصالت پدر و مادر وی لهستانی است، اما آن‌ها 15 سال پیش از تولد یالوم و اندکی پس از اتمام جنگ جهانی اول، از روسیه و روستای سلتز به آمریکا مهاجرت کرده و در واشنگتن سکنی گزیده و مغازه‌ی مواد غذایی خود را دایر کردند.

پدر و مادر یالوم بی‌سواد بوده و کودکی این نویسنده‌ی برجسته در یکی از محلات فقیرنشین واشنگتن سپری شد. یالوم شروع علاقه به کتاب و کتابخوانی را مربوط به هدیه‌ای می‌داند که از جانب عمه‌اش و به مناسبت تولد 9 سالگی خود، دریافت کرد. این کتاب «جزیره گنج» نام داشت که اثری معروف از "لویی استیونسون"، نویسنده اسکاتلندی قرن 19، می‌باشد. یالوم در آن روز مبتلا به بیماری اوریون بوده و در بستر خود، از درد شدید جسمی ‌رنج می‌برده است. او می‌گوید تجربه خواندن کتاب باعث شد که رنج را فراموش کند و این تحول را این‌گونه ابراز کرده است:«به محض رفتن عمه، شروع به ورق زدن، بلعیدن تصاویر و بالاخره خواندن کتاب کردم. در عرض چند دقیقه درد بناگوش‌های ورم کرده فراموش شد، از تخت کوچکم در گوشه اتاق غذاخوری آپارتمان‌مان که سوسک از آن بالا می‌رفت، به دنیای سحرآمیز رابرت لوییس استیونس قدم نهادم.»

جوانه عشق به کتاب در روح و روان یالوم جوان سبز شد و میلی سیری‌ناپذیر نسبت به مطالعه را در وجودش برجای گذاشت. یالوم بدون راهنما و پیشنهادهای حساب شده و مشخص و صرفا با تبعیت از ندای درونی خود، هرچه که می‌توانست و می‌شد و در دسترس بود را خواند و به عضویت کتابخانه مرکزی واشنگتن درآمد. شاید بتوانیم این برهه از زمان را آغازی بر طلوع زندگی حرفه‌ای اروین یالوم بدانیم.

اروین یالوم به سبب عضویت در کتابخانه مرکزی واشنگتن، با طیف وسیعی از کتاب‌ها در حوزه‌های متفاوت و با سبک‌های گوناگون آشنا شد اما دیری نپایید که دریافت، سرزمین داستان‌ها برایش جذاب‌تر است و تمایلی عمیق نسبت به غرق شدن در این سرزمین دارد؛ این عمده‌ترین دلیلی است که سودای نویسندگی و نگاشتن را در ذهن یالوم تقویت کرد. او شیفته "داستایوفسکی" و "تولستوی" بود و تا می‌توانست از بزرگان ادبیات می‌خواند.

یالوم می‌پنداشت که تمام زندگی خود را باید وقف علاقه اصلی‌اش، نویسندگی و ادبیات بکند اما به دلیل اصرار‌های خانواده و اطرافیان که برایش آینده‌ای در کسوت تاجر یا پزشک را مطلوب می‌دیدند، رشته پزشکی را برای ادامه تحصیل برگزید و در سال 1956 در بوستون، مدرک خود را در این رشته اخذ کرد. او کارورزی خود را در بیمارستان "مانت ساینا" واقع در نیویورک و دوره رزیدنسی را در بالتیمور گذراند. برای ادامه تحصیل روان‌پزشکی را به علت نزدیکی ذاتی‌اش به ادبیات انتخاب کرد و در سال 1960 در نیویورک در رشته روان‌پزشکی فارغ التحصیل شد. سه سال بعد و پس از انجام خدمت سربازی در بیمارستان عمومی‌هونولولو، در سال 1963 یالوم توانست استاد دانشگاه استنفورد شود و در همین دانشگاه بود که الگوی روان‌شناسی اگزیستانسیال (هستی‌گرا) را پایه‌گذاری کرد. او علاوه بر کسب افتخارات علمی از دانشگاه‌ها و نهادهای علمی متفاوت، همچنین توانسته است جایزه انجمن روان‌پزشکی آمریکا (APA) را در سال 2002 از آن خود کند.

در سال 1974، اروین یالوم نخستین اثر داستانی خود را به یاری "جینی الکین"تحت عنوان "هر روز نزدیک‌تر از پیش (Every day gets a little closer)" منتشر کرد. جینی در این کتاب روان‌درمان‌جویی است که مخاطب می‌تواند یادداشت‌هایش را در طول جلسات درمانی بخواند.

یادداشت‌هایی که حاکی از خودافشاگری و واکاوی درونی‌ترین و عمیق‌ترین بخش‌های وجودی بیمار و احساساتش نسبت به فرایند درمان و جلسات مشاوره‌اش با دکتر می‌باشد. مشکل جینی، انسداد در نوشتن است که برای حل مشکل خود به اروین یالوم مراجعه کرده است. این کتاب حاصل یادداشت‌های دکتر یالوم و جینی الکین پس از هر جلسه روان‌درمانی است. یالوم در کتاب می‌گوید:«از جینی خواستم که به‌جای پرداخت مالی، خلاصه‌ای صادقانه از هر جلسه بنویسد، که نه‌تنها شامل واکنش‌های او به رویدادها باشد، بلکه تصویری از زندگی پنهان جلسه هم می‌شد، یک نوشته از عمق درمان؛ در واقع همه‌ی افکار و خیال‌بافی‌هایی که هرگز درون روشنایی روز پدیدار نمی‌شوند.»

اولین کتاب یالوم به خوبی شالوده فکری و خط کاری او را نشان می‌دهد و ذهن مخاطب را در بستری از مفاهیم فلسفی و روان‌شناسی هستی‌گرا، به تعمق در باب هستی دعوت می‌کند. در این کتاب با کشمکش‌های ذهنی بیمار و درمان‌گر آشنا می‌شویم و همسفر دغدغه‌های هر دو شخصیت خواهیم شد؛ همسفر دلمشغولی‌ها، نگرانی‌ها، اضطراب و پرسش‌ها. اروین یالوم همیشه می‌کوشد تا نقاب‌های ظاهری افراد را کنار زده و نورافکنی از جنس خودشناسی، بر جداره روحشان بیافکند؛ همان طور که جینی الکین در بخشی از کتاب می‌گوید:«دکتر یالوم همیشه تلاش می‌کند به من نشان دهد که همه‌ی مردم زوایای پنهانی دارند.»

دکتر اروین یالوم در سال 1989، دومین کتاب رسمی‌خود را با نام " جلاد عشق و دیگر داستان‌های روان‌درمانی" منتشر کرد. مفاهیم پرکاربرد در جهان‌بینی یالوم عبارت اند از مرگ و میرایی، انزوا و تنهایی، معنای هستی و آزادی. یالوم در کتاب‌هایش می‌کوشد تا این چهار مولفه را به نحوی شفاف و صادقانه بررسی کند تا هراس ناشی از رویارویی با آن‌ها کمتر شود. او تقریباً نخستین کسی بود که به صورت کاملا حرفه‌ای مفاهیم فلسفه هستی‌گرایانه را به روان‌شناسی پیوند زد و راه درمانی نوینی را مبتنی بر اندیشیدن، پیش روی درمان‌جویانش قرار داد.

بیتشر مخاطبان پارسی‌زبان، یالوم را با کتاب "وقتی نیچه گریست" در ایران شناختند؛ کتابی که در سال 1992 میلادی منتشر شد و پس از مدتی، شهرتی عظیم را برای یالوم به ارمغان آورد؛ شهرتی که نام او را به عنوان نویسنده در مجامع ادبی تثبیت و تحکیم کرد. در ایران هم پس از انتشار نخستین نسخه آن که توسط "مهشید میرمعزی" ترجمه و به همت نشر نی در سال 1381 منتشر شد، هواداران بسیاری را کسب کرد به طوری‌که یالوم اذعان داشته که بسیاری از ایمیل‌هایش از جانب دوست‌داران پارسی‌زبانش است.

کتاب "وقتی نیچه گریست" شاهکاری است در باب ترس‌ها و امیال فروخورده انسان که می‌توانند تاریخ تلخ و پرآشوب زندگانی شخصی را کنار بزنند و چنان طغیان کنند که روح، در سوگ از دست‌رفته‌ها و به دست نیاورده‌هایش، تا ابدیت بگرید. "وقتی نیچه گریست" روایتی است از وهم و خیال، ترس و شک، درد و رنج، آشوب و عصیان و عشق و نفرت. دکتر یالوم به خوبی توانسته است که ریشه‌های واقعیت و خیال را در خاک روان‌شناسی به یکدیگر برساند و حاصل این نبوغ، درخت سبز و پرباری است که میوه آن را چیزی جز اندیشه عمیق در باب هستی نمی‌توان نام نهاد.

داستان کتاب از آنجا شروع می‌شود که "لو سالومه" برای درمان فیلسوف مطرح آلمانی، "فریدیش نیچه"، به "یوزف برویر"، پزشک مطرح وینی مراجعه می‌کند و از او می‌خواهد احساس یأس عمیق نیچه را التیام بخشد. در ادامه داستان، مخاطب با شخصیت فروید جوان رویارو می‌شود و مرز درمان‌گر و درمان‌جو میان نیچه و برویر از بین می‌رود. از دیگر نکات قابل توجه این رمان، توصیف دقیقی است که یالوم از اوضاع اجتماعی وین در قرن 19 ارائه می‌دهد و تحولات فکری مردم را روایت می‌کند. این کتاب آن‌چنان محبوب است که در سال 2007، فیلمی‌به کارگردانی Pinchas Perry با اقتباس از این رمان ساخته شد.

بعد از "وقتی نیچه گریست"، یالوم اثر جنجالی دیگری را تحت عنوان "دروغ‌گویی روی مبل" منتشر کرد. پشت جلد این کتاب می‌خوانیم:«دروغ‌گویی روی مبل ضمن مواجه کردن خوانندگان با دروغ‌های بسیاری که گه‌گاه روی مبل روان‌درمان‌گر گفته می‌شود، به آن‌ها چشم‌اندازی وسوسه‌انگیز و تا حدی غیرقابل‌باور از طرز فکر درمان‌گر در جلسات درمان‌شان ارائه می‌دهد.»

این مجموعه شامل 29 داستان است که به روابط درمان‌گر و بیمار می‌پردازد و مرز‌های آن را در شرایط پیچیده و بحرانی، بررسی می‌کند. در این کتاب یالوم از هنر خود برای ایجاد رابطه‌ای صحیح میان علم و داستان بهره برده است و مخاطب را مجذوب فضای داستانی کتاب با چاشنی نظریات و مفاهیم علمی‌می‌کند.

"مامان و معنی زندگی" از دیگر آثار مطرح دکتر یالوم است. این کتاب که در ایران نیز توسط نشر قطره و با ترجمه "سپیده حبیب" منتشر شده است، شامل 6 داستان است که درون‌مایه کلی آن، از مفاهیم پرتکرار یالوم تبعیت می‌کند و انسان را در مواجه با بزرگترین ناکامی‌ها، شکست‌ها و ترس‌هایش نشان می‌دهد. از این 6 داستان، 4 مورد بر اساس واقعیت و دو مورد ساخته و پرداخته ذهن نویسنده است. در این کتاب معنا، زندگی و مرگ بسیار پررنگ است و صفحات آن دروازه‌ای است به سوی روشن‌تر اندیشیدن و بهتر مقابله کردن با هراس‌ها و کابوس‌ها.

«روان‌درمانی اگزیستانسیال» اثر دیگر یالوم نوعی روان‌ درمانی پویا یا پویه‌نگر است. «پویا» لغتی است؛ که در زمینه بهداشت روان به صورت «روان‌ پویه‌ شناسی» بسیار کاربرد دارد؛ و اگر فردی در پی شناخت یکی از اساسی‌ ترین ویژگی‌های رویکرد اگزیستانسیال باشد، مفهوم درمان پویه‌ نگر باید برایش بطور کامل واضح باشد.

روان‌ پویه‌ شناسی هر کس، نیروها، انگیزه‌ها و ترس‌ های ناخودآگاه و خودآگاهی‌ که درونش را احاطه کرده‌اند را شامل می‌شود. روان‌ درمانی‌ های پویه‌ نگر درمان‌ هایی بر پایه ی این مدل پویای کارکرد روانی می‌باشند. کتاب «روان‏ درمانى اگزیستانسیال» علاوه بر اینکه راهنمایى براى درمان‌گران است، نوعى درمان نیز محسوب می‌شود.هر فرد که آن را مطالعه کند، به طور حتم تحت تأثیر آموزه‌ های آن قرار مى‏ گیرد؛ و بر اطلاعاتش افزوده می‌گردد. گویا که چندین ساعت با کسى که همتش را براى عبور از ژرف‏ ترین مشکلات بشرى جزم کرده، به گفت‌ وگو نشسته است. داستایفسکى، تولستوى، کافکا، سارتر، کامو و افراد بسیار دیگر با نویسنده هم سخن شده‌‏اند تا از دل‌نگرانی‌‏هاى غایى انسان‌ها پرده بردارند.با توجه به اینکه مخاطبان اصلى کتاب، دانشجویان و روان ‏درمان‌گران بالینی‌اند اما به‏ خاطر سبک قابل فهم و بدون اصطلاحات تخصصىی‌‏اش، براى عموم مخاطبان‏ هم قابل فهم است؛ و از جذابیت خاصی برخوردار می‌باشد.

در روان‌شناسی اگزیستانسیال ، مخاطب می‌آموزد که روابطی معنادار را بر پایه خودآگاهی در زندگی‌اش جاری سازد و مشکلات را بر پایه آگاهی و شناخت حل کند. یالوم همواره در کتاب‌هایش کوشیده است تا این درک را مهیا سازد و انسان را از ورطه تاریک ترس‌هایش به سرزمین وسیع مواجهه عاقلانه با تجربیات دعوت کند.

یالوم در کتاب «مسئله‌ی اسپینوزا»، به زندگی درونی دو شخصیت برجسته می پردازد: بندیک اسپینوزا، فیلسوف قرن هفدهم و آلفرد روزنبرگ، تئوریسین معروف آلمانی قرن بیستم.

در حالی‌که اطلاعات چندانی درباره زندگی اسپینوزا وجود ندارد اما یالوم توانسته است با زیرکی و قدرت تخیّل در طول رمان این دو شخصیت را همراه کند و دو ماجرای موازی را در دو دوره متفاوت روایت نماید. همچنین درهم آمیختن واقعیت و خیال در این داستان روان‌کاوانه و فلسفی بر جذابیت کتاب افزوده است. به طوری‌ که مطالعه‌ی این کتاب نه تنها برای دوست‌داران روان‌شناسی و فلسفه تاثیرگذار است، بلکه برای افرادی که به ادبیات نیز علاقمندند، می تواند جالب و مفید باشد.

از نگاه یالوم، اسپینوزا قهرمانی واقعی است.کسی که توانست با نوشته‌هایش جهان را تغییر دهد و راه را برای عصر روشنگری هموار کند.کسی که در سن 24 سالگی به دلیل عقاید و نوشته‌هایش از جامعه یهود رانده شد و متاسفانه اهمیت و ژرفای تفکرش تا قبل از مرگش مورد توجه قرار نگرفت. از سوی دیگر روزنبرگ نظریه‌پرداز آلمانی و یکی از اعضای فعال حزب نازی که فرضیه برتری نژاد آریایی را مطرح نمود که در جنگ جهانی دوم در پی محو عقاید اسپینوزا بود.یالوم توانسته بدون غرض‌ورزی در این کتاب چکیده‌ای از اندیشه‌های این دو تن را به خوبی بیان کند.

در کتاب «درمان شوپنهاور» که از دیگر آثار مطرح دکتر اروین یالوم است از یک طرف داستان یک استاد فلسفه روایت می‌شود که شیفته آرتور شوپنهاور است اما مدت‌هاست که به درمان روانی نیاز دارد و از طرفی دیگر روابط گروهی از انسان‌ها بازگو می‌شود که قرار است به وسیله یک روان‌شناس، درمان گروهی شوند.

نویسنده با چیره‌دستی تمام داستان زندگی هر یک از افرادی را که قرار است توسط روان‌شناس درمان گروهی شوند با فراز‌هایی از زندگی فیلسوف شهیر آلمانی، آرتور شوپنهاور متناسب کرده است. ویژگی دیگر این کتاب اعترافاتی است که شخصیت‌های رمان برای دیگر اعضای گروه انجام می‌دهند یعنی هر کدام از آن‌ها خودسانسوری را کنار می‌گذارد و زوایای تاریک زندگی خود را برای دیگری بازگو می‌کنند و این عمل آن‌ها، خود باعث پی‌بردن به مشکلات روانی‌شان می‌شود. اروین یالوم در این کتاب نگرش شوپنهاور به دغدغه‌های هر کدام از شخصیت‌های داستان را در بوته نقد می‌گذارد و حتی انتقاداتی اساسی نیز به آن‌ها وارد می‌کند. همه این ویژگی‌ها مطالعه کتاب را به تجربه‌ای لذت‌بخش و تاثیرگذار تبدیل کرده است.

"من چگونه اروین یالوم شدم" نیز کتابی ‌است که به قلم شخص یالوم و درباره زندگی خودش نگاشته شده است؛ کتابی که سفر رشد و موفقیت او را به خوبی ابراز کرده است.

در سال 2003، مستندی تحت عنوان «پرواز از مرگ (flight from death)» که ناخودآگاه را بررسی می‌کرد، ساخته شد که در آن با فلاسفه، روان‌شناسان و مردم‌شناسان مصاحبه به عمل می‌آمد؛ یالوم هم جزء مصاحبه‌شوندگان این مستند بود که این مستند را بدل به یکی از معروف‌ترین آثار در کارنامه کاری خویش ساخت.

یالوم در زندگی شخصی خود نیز فردی موفق محسوب می‌شود و رابطه‌ای دوستانه و عاشقانه با همسرش که تاریخ‌دان و نویسنده‌ای فمینیست بود داشته است. حاصل ازدواج اروین و مریلین یالوم، 4 فرزند است که این زن و شوهر، به کمک یکدیگر هم کتابی نگاشته اند.

اروین یالوم نامی‌است که طنین آن در افق‌های تحول و تغییر در علم روان‌شناسی پیچیده است و میلیون‌ها نفر در سراسر جهان از او تاثیر پذیرفته و تلاطم‌های انقلاب مثبت زندگی‌شان را از او و به سبب آموزه‌هایش می‌دانند. کتاب‌های او هم برای دانشجویان و مشتاقان و متخصصین حوزه روان‌درمانی و هم برای عموم مردم واجد کشش و جاذبه‌ای قابل توجه است که باعث شده تاکنون نیز نام این نویسنده پرطنین بماند.

آثار یالوم:

(1974) هر روز نزدیک‌تر از پیش

(1989) جلاد عشق و دیگر داستآن‌های روان‌درمانی

(1992) وقتی نیچه گریست

(1996) دروغگویی روی مبل

(1999) مامان و معنی زندگی

(2005) درمان شوپنهاور

(2005) پلیس را خبر می‌کنم

(2012) مسئله‌ی اسپینوزا

(2015) خلق‌شدگان در یک روز و داستآن‌های روان‌درمانی دیگر

مشاهده آثار اروین یالوم در این لینک