درباره یک اثر هنری به نام محمد علی موحد

درباره یک اثر هنری به نام محمد علی موحد

نام دکتر محدعلی موحد،گویای قریب به یک قرن تلاش درحوزه ادبیات وعرفان، حقوق و تاریخ نگاری است .

درباره یک اثر هنری به نام «محمد علی موحد»

به قلم: علیرضا سبزیی

نام دکتر محدعلی موحد، بی هیچ توضیحی گویای قریب به یک قرن تلاش خستگی ناپذیر و پربار در حوزه های ادبیات وعرفان، حقوق و تاریخ نگاری است . موحد زاده 1302تبریز است و عجیب اینکه برخی از بهترین پژوهندگان و نویسندگان زبان فارسی، حداقل در یکصد سال اخیر آذری زبانند، از استاد حافظ پژوه بی نظیر منوچهر مرتضوی و عباس زریاب خویی گرفته تا استاد موحد.

محمد علی موحد همزمان با تحصیل درعالی ترین سطوح رشته حقوق، به تحصیل ایران شناسی در محضر اساتیدی چون آربری، مینورسکی و لاکهات پرداخت. هنگام تحصیل در انگلیس به مطالعه نسخ خطی موزه بریتانیا و تصحیح کتاب سلوک الملوک پرداخت و فکر تصحیحی تازه و منقح از مقالات شمس تبریزی در او شکل گرفت. موحد که روزگاری حتی تا معاونت سازمان اوپک هم رسیده بود در تالیف کتب حقوقی ، تاریخی و علی الخصوص تاریخ نفت ایران و کتاب های ادبی و عرفانی چهره ای درخشان است. در زمینه ترجمه هم ترجمه کتاب های گیتا و چهارمقاله درباره آزادی، از آیزایا برلین که برنده جایزه کتاب سال هم شد از مهم ترین ترجمه های اویند. اما شاید بتوان گفت مهمترین آثار موحد طی این دهه ها یکی تصنیف سلسله کتاب های «خواب آشفته نفت» است که درباره سیاست های نفتی، مصدق و ماجرای کودتای 28 مراد است. دیگر آثار مهم موحد در این سالها کتاب هایی درباره مولانا، شمس تبریزی و رابطه این دو و همچنین تصحیح انتقادی مجموعه «مقالات شمس تبریزی» می باشد. با تصحیح موحد از«مقالات شمس»، پرده از رخ اندیشه شمس برداشته شد و شخصیت واقعی او از پس قرنها نمایان شد. به گفته استاد فروزانفر بسیاری از مشکلات فهم و تفسیر مثنوی هم حل شد، چرا که با این تصحیح مشخص شد آبشخور بسیاری از اندیشه های مولانا در مثنوی، گفته های شمس تبریزی است. موحد طی این سالها، مقبره شمس در شهرستان خوی را نیز کشف کرد. وی همچنین کتاب «رساله درمناقب خداوندگار» اثر فریدون احمد سپهسالار راهم که قدیمی ترین و معتبرترین کتاب درباره مولاناست تصحیح کرد. می توان گفت مهم ترین و علمی ترین کتاب هایی که تاکنون درباره مولانا وشمس تالیف شده از آثار محمدعلی موحد است . کتابهای «باغ سبز»،«شمس تبریزی» و «قصه قصه ها»

اما کارستان اخیر موحد، تصحیح کتاب شریف «مثنوی معنوی» است. این تصحیح بر اساس مقایسه و مقابله 11 نسخه صورت گرفته است که 8 تا 9 مورد آن، نسخه‌هایی هستند که طی 30 سال پس از وفات مولانا یعنی تا آخر قرن هفتم هجری کتابت شده‌اند. موحد در این کار، خود را مقید به نسخ قرنی که مثنوی در آن سروده شده دانسته و پا از آن فراتر ننهاده است؛ چراکه کلیه تحریفات و دستبردها به متن مثنوی نیز، پس از آن روی داده است. رفع اشتباهات کاتبان، تصحیح متون عربیِ مثنوی اعم از روایات و دیگر متون و دقت نظر کامل در مثنوی مصحح نیکلسون، عنایت به زبان و لهجه فارسی زمان مولانا از ویژگی های این تصحیح است. با این تصحیح می توان گفت عملاً در حوزه تصحیح مثنوی معنوی کار به پایان رسیده است و ما اکنون با نزدیک ترین متن به سروده مولانا روبرو هستیم و از این پس باید به بررسی ابعاد دیگر مثنوی پرداخت.